Lodowisko i hala sportowa – uzdatnianie wody do lodu, natrysków i chłodzenia
Lodowisko i hala sportowa mają trzy odbiory wody, które wymagają osobnego myślenia: wodę do wytwarzania i równania lodu, wodę ciepłą do natrysków i szatni oraz wodę uzupełniającą do agregatu chłodniczego i kotłowni. Zmiękczacz jonowymienny jest tam potrzebny głównie do instalacji ciepłej wody, kotła i skraplaczy, a do samego lodu o jakości decyduje filtracja i temperatura wody, nie sama twardość. Pomyłka w kolejności decyzji kończy się zbyt dużym zbiornikiem solanki albo lodem, który i tak mętnieje.
Skąd bierze się woda na lodowisku i ile jej schodzi
Lodowisko sztuczne to płyta z rurami, przez które krąży chłodziwo (glikol lub roztwór solanki, rzadziej bezpośrednie odparowanie czynnika). Lód powstaje warstwami: cienki natrysk wody zamarza na schłodzonej płycie, aż do grubości ok. 3–5 cm. Po sezonie albo po remoncie lód nalewa się od nowa, a w trakcie pracy równa się go wodą, najczęściej z maszyny do pielęgnacji lodu (popularne „zamboni”, choć to nazwa jednego z producentów).
Zużycie wody to suma trzech strumieni:
- pierwsze nalanie lodu – kilkadziesiąt do kilkuset metrów sześciennych, zależnie od powierzchni tafli,
- równanie lodu w trakcie dnia – kilkaset litrów na jeden przejazd maszyny, kilka–kilkanaście przejazdów dziennie w obiektach publicznych,
- woda uzupełniająca w obiegu chłodniczym – odparowanie na skraplaczu lub w wieży chłodniczej.
Dokładne wartości zależą od wielkości tafli i harmonogramu, więc pierwszym krokiem jest odczyt z wodomierzy i zapis z dwóch miesięcy sezonu. Bilans wody z odczytów ułatwi także dobór urządzeń; w tym celu możesz posłużyć się metodą z tekstu o doborze zmiękczacza dla obiektu.
Czy lód robi się z wody miękkiej
To najczęstsze pytanie, a odpowiedź nie jest prosta. Przejrzystość i twardość lodu wynikają z dwóch czynników: zawartości rozpuszczonych gazów (powietrze zatrzymane w lodzie tworzy białe pęcherzyki) oraz zawartości rozpuszczonych soli i zawiesin, które lokalnie obniżają temperaturę zamarzania i zmieniają strukturę kryształów. Obie wady zmniejsza się przez filtrację, odgazowanie i – w obiektach o wysokich wymaganiach – przez wodę po odwróconej osmozie lub demineralizacji.
Zmiękczacz jonowymienny usuwa wapń i magnez, a w ich miejsce wprowadza sód. Rozpuszczone sole nie znikają; całkowita zawartość substancji rozpuszczonych zwykle nieco rośnie. W praktyce zmiękczona woda daje lód zbliżony do surowej wody wodociągowej, ale chroni instalację i maszynę do pielęgnacji lodu przed kamieniem w bojlerze i dyszach. Jeśli obiekt oczekuje przejrzystego, twardego lodu (turnieje hokejowe, łyżwiarstwo figurowe, curling), prowadzi się osobną gałąź wody lodowej przez filtry mechaniczne i membranę; osmoza opisana jest w artykule o odwróconej osmozie przemysłowej.
Praktyczna reguła: do lodu – filtracja mechaniczna i węglowa, przy wysokich wymaganiach osmoza. Do instalacji ciepłej wody, bojlera maszyny do lodu i kotła – zmiękczanie. Nie zakładaj z góry, że ta sama stacja zmiękczania obsłuży oba strumienie.
Temperatura wody do równania lodu i kamień w maszynie
Do równania lodu używa się wody ciepłej, której zadaniem jest częściowo przetopić powierzchnię i zalać drobne rysy. Producenci maszyn zalecają zwykle wodę o określonej temperaturze podaną w instrukcji – warto jej przestrzegać, bo zbyt gorąca woda topi lód zbyt głęboko i wpływa na obciążenie agregatu. Maszyna ma własny zbiornik, podgrzewacz lub dopływ gorącej wody z kotłowni obiektu.
Ciepła woda przy twardej wodzie to ryzyko kamienia w zbiorniku, w zaworach, w dyszach rozprowadzających wodę po tafli i w podgrzewaczu. Zatkana dysza daje smugi i nierówne nalewanie, co zauważają zawodnicy i obsługa. Wymiana wody w zbiorniku maszyny co dzień, odkamienianie według instrukcji i zmiękczanie wody zasilającej wydłużają życie elementów roboczych. Mechanizm powstawania kamienia przy podgrzewaniu opisuje artykuł o stratach energii przez kamień kotłowy.
Natryski, szatnie i instalacja ciepłej wody
Najliczniejsze skargi w halach sportowych dotyczą ciepłej wody: nalot na armaturze, zatkane perlatory i głowice prysznicowe, zbyt długie nagrzewanie wody, awarie bojlerów i wymienników. W obiekcie z kilkoma dziesiątkami natrysków dochodzi do tego obowiązek kontroli ryzyka Legionelli – obiekty z wieloma natryskami i rozbudowaną instalacją ciepłej wody należą do miejsc, w których to ryzyko trzeba świadomie oceniać. Zarządca powinien znać przepisy o temperaturze i badaniach, które opisujemy w tekstach o badaniu Legionelli i o temperaturze ciepłej wody w budynku.
Zmiękczanie wody do podgrzewacza ogranicza kamień w wymienniku płytowym i zasobniku, co z kolei pozwala utrzymywać temperaturę bez nadmiernej mocy grzewczej. Kamień jest też schronieniem dla bakterii, więc czyste powierzchnie i regularna dezynfekcja instalacji działają razem. Zależność omawia artykuł o Legionelli a zmiękczaczu wody. Podobnie jak w klubie fitness, sensowne jest umieszczenie zmiękczacza na zasilaniu ciepłej wody i kotłowni, z bypassem dla wody zimnej do toalet i podłóg.
Agregat chłodniczy, skraplacz i woda uzupełniająca
Agregat lodowiska odprowadza ciepło z tafli przez skraplacz chłodzony powietrzem lub przez układ z wodą. Jeśli obiekt ma chłodnię wyparną albo skraplacz wyparny, woda krążąca w obiegu stale się odparowuje, a pozostałe sole się zagęszczają. Bez uzdatniania na rurach skraplacza narasta kamień, spada sprawność agregatu, rośnie zużycie energii elektrycznej. Zmiękczenie wody uzupełniającej pozwala utrzymać wyższe zagęszczenie obiegu i zmniejszyć liczbę odmuleń, ale wymaga kontroli korozji i dozowania inhibitorów. Szczegóły – w artykule o uzdatnianiu wody w wieży chłodniczej.
W systemach z glikolem w obiegu pierwotnym woda do rozcieńczania glikolu ma wymagania producenta chłodziwa – zwykle niska twardość i niska zawartość chlorków. Jeśli instalacja dokonuje dopełnień wodą z sieci, wskazana jest woda zmiękczona lub po osmozie; zapytaj instalatora o parametry, które gwarantują producent glikolu i producent agregatu.
Kotłownia, ogrzewanie hali i nawilżanie
Hala sportowa i lodowisko mają często kotłownię gazową lub pompy ciepła zasilające podłogę, nagrzewnice i ciepłą wodę. Woda uzupełniająca w obiegu grzewczym powinna spełniać wymagania producenta kotła (np. wg VDI 2035), co omawiamy w artykułach o kotłowni i wodzie uzupełniającej oraz o pompie ciepła w obiekcie komercyjnym. Odzysk ciepła z agregatu lodowiska do podgrzewania wody – coraz popularny – dodatkowo zwiększa wymaganie jakościowe dla wody w wymiennikach.
W halach z nawilżaniem powietrza (np. salach gimnastycznych z wentylacją) nawilżacz parowy wymaga wody o niskiej twardości, bo kamień na elektrodach i w cylindrze to jedna z głównych przyczyn awarii. Zasada jest taka sama jak w biurowcu z nawilżaczami.
Dobór zmiękczacza dla obiektu sportowego
Obiekt sportowy ma nierówny profil zużycia: szczyt wieczorem i w weekend, spadek w nocy i w lecie. To sprzyja zmiękczaczowi z regeneracją objętościową i zbiornikiem buforowym, który „wygładza” szczyt. Dla instalacji ciepłej wody o przepływie szczytowym kilku–kilkunastu m³/h dobiera się zwykle zmiękczacz duplex, aby regeneracja w środku dnia nie zostawiła obiektu bez miękkiej wody. Nastawę twardości za zmiękczaczem ustala się najczęściej na kilka °dH (częściowe zmiękczanie z mieszaniem), a nie na zero – zobacz twardość resztkową dla urządzeń.
| Odbiór | Zalecenie | Uwagi |
|---|---|---|
| Lód (nalewanie, równanie) | filtracja; przy wysokich wymaganiach osmoza | zmiękczacz nie poprawia przejrzystości lodu |
| Zbiornik maszyny do lodu | woda zmiękczona zasilająca podgrzewacz | odkamienianie wg instrukcji producenta maszyny |
| Natryski i szatnie | zmiękczanie ciepłej wody, bypass dla zimnej | kontrola Legionelli, dezynfekcja instalacji |
| Kocioł, wymienniki | zmiękczanie wody uzupełniającej | wg wymagań producenta urządzeń |
| Skraplacz agregatu | zmiękczanie wody uzupełniającej lub program chemiczny | monitorowanie korozji i krotności zagęszczenia |
Ile soli zużyje obiekt sportowy
Przykład obliczeniowy, nie dane konkretnego obiektu. Hala z lodowiskiem i 30 natryskami: woda zmiękczana do ciepłej wody i kotłowni – 12 m³ na dobę przez 330 dni, twardość wody 18 °dH.
Woda zmiękczana rocznie: 12 m³ × 330 = 3 960 m³.
Sól: 3 960 m³ × 18 °dH × 0,05 kg/(m³·°dH) ≈ 3 560 kg, czyli ok. 3,6 t rocznie.
To około cztery palety soli na rok, np. po jednej na kwartał.
Zakładamy przelicznik 0,05 kg soli na 1 m³ i 1 °dH (zakres praktyczny 0,04–0,06). Metodę i margines bezpieczeństwa omawiamy w tekście o rocznym zapotrzebowaniu na sól.
Paleta soli tabletkowanej NovaSalz to 54 worki PP po 18 kg (972 kg); dostawa w cenie na terenie Polski – paleta jest zostawiana przy aucie, a wniesienie do kotłowni jest po stronie obiektu. Obiekt sportowy z kilkoma paletami rocznie zwykle ustawia zapas w magazynie technicznym lub w pomieszczeniu zmiękczaczy, z dala od wilgoci; przechowywanie opisuje artykuł o przechowywaniu soli tabletkowanej. Obiekty gminne i szkolne kupują sól w trybie zamówień publicznych – pomocny jest wzór zapytania ofertowego.
Sezonowość i przerwy: lato bez lodu
Lodowiska często zamyka się na lato. W tym czasie zmiękczacz pracuje na znacznie mniejszym zużyciu, a woda stoi w złożu i rurach. Po dłuższej przerwie wykonuje się ręczną regenerację, płucze złoże i sprawdza stan zbiornika solanki. Wodę w zasobnikach ciepłej wody utrzymuje się w temperaturze wynikającej z przepisów albo spuszcza i przepłukuje przed ponownym uruchomieniem. Przy powrocie do sezonu warto przeprowadzić kontrolę twardości za zmiękczaczem i test szczelności zaworów; reguły rutynowej kontroli opisuje artykuł o kontroli pracy zmiękczacza.
Błędy, które widać w obiektach sportowych
- Jeden zmiękczacz „na wszystko” bez podziału strumieni. Zmiękczanie wody do toalet, podłóg i lodu podnosi zużycie soli bez korzyści. Zmiękczaj tylko ciepłą wodę, kocioł, skraplacze i bojler maszyny, a resztę zostaw na obejściu.
- Brak wodomierza na gałęzi lodowej. Bez niego nie ma jak ocenić kosztu nalewania lodu ani wykryć wycieku w obiegu.
- Zbyt mały zbiornik buforowy. Szczyt po treningach i meczach opróżnia zasobnik; zmiękczacz o zbyt małym przepływie nominalnym przepuszcza twardą wodę, bo żywica nie nadąża z wymianą jonów. Dobierz urządzenie do przepływu szczytowego, nie do średniej.
- Niekontrolowane przerwy sezonowe. Po lecie złoże stoi, zbiornik solanki jest wilgotny, a sól zbrylona. Przed sezonem opróżnij zbiornik, wyczyść go i napełnij świeżą solą; skąd bierze się zbrylanie, wyjaśnia artykuł o zbryleniu soli w workach.
- Brak dokumentacji. Zapis twardości za zmiękczaczem, dat regeneracji i serwisu przydaje się przy kontroli sanepidu, przy gwarancji kotła i przy rozliczeniu z wykonawcą serwisu. Umowę z serwisantem opisuje tekst o umowie serwisowej zmiękczacza.
Dobry nawyk dla kierownika obiektu: raz w miesiącu zapisać twardość wody surowej i miękkiej, stan zbiornika solanki i odczyt wodomierza. Po sezonie takie zapisy pozwalają policzyć koszt zmiękczania w przeliczeniu na 1 m³ – metoda jest w artykule o koszcie zmiękczania 1 m³ wody.
Najczęstsze pytania
Czy do lodowiska potrzebny jest zmiękczacz wody?
Do lodu samego nie jest niezbędny, ale chroni instalację ciepłej wody, maszynę do pielęgnacji lodu, kocioł i skraplacz agregatu. Decyzję podejmuje się po analizie twardości wody i bilansu zużycia.
Jaka woda daje najlepszy lód?
Przejrzysty i twardy lód powstaje z wody oczyszczonej z zawiesin i odgazowanej, w obiektach o wysokich wymaganiach po odwróconej osmozie. Zmiękczanie jonowymienne samo w sobie nie poprawia przejrzystości lodu.
Czy zmiękczona woda szkodzi lodowi?
Nie jest to powszechnie opisywany problem; zmiękczona woda zawiera więcej sodu, ale po zamrożeniu nie daje wyraźnie gorszego lodu w typowym lodowisku. Przy wymagających zawodach technicy zwykle jednak stosują wodę oczyszczoną osmotycznie.
Jak często odkamieniać maszynę do lodu?
Według instrukcji producenta maszyny; częstotliwość zależy od twardości wody i temperatury podgrzewania. Zmiękczanie wody zasilającej wyraźnie wydłuża odstępy między odkamienianiem.
Ile soli potrzebuje hala sportowa?
Szacunkowo 0,05 kg soli na każdy 1 m³ wody i 1 °dH usuwanej twardości. Obiekt z kilkunastoma metrami sześciennymi zmiękczanej wody na dobę zużywa kilka ton soli rocznie.
Czy sól do zmiękczacza nadaje się do posypywania lodowiska?
Nie. Sól tabletkowana jest przeznaczona do regeneracji zmiękczaczy i nie powinna trafiać na taflę lodu ani do instalacji chłodniczej, bo sól topi lód, a chlorki przyspieszają korozję elementów instalacji.