Koszt zmiękczania 1 m³ wody – sól, woda, ścieki, serwis i amortyzacja

Opublikowano · 9 min czytania · Redakcja paletasoli.pl

Koszt zmiękczania 1 m³ wody składa się z sześciu pozycji: soli (ok. 0,05 kg na każdy °dH usuniętej twardości), wody i ścieków zużytych na regenerację, prądu dla sterownika, serwisu, badań wody i amortyzacji urządzenia. Przy wodzie o twardości 20 °dH sama sól to ok. 1 kg na m³, a woda na regenerację – ok. 30–35 litrów. Koszty stałe (serwis, amortyzacja) w małym obiekcie potrafią być wyższe niż sól, a w dużym spadają do kilkudziesięciu groszy na m³. Poniżej rozpisujemy każdą pozycję i pokazujemy, jak policzyć ją dla własnej instalacji.

Z czego składa się koszt zmiękczania wody

Zmiękczacz jonowymienny zatrzymuje wapń i magnez w złożu żywicy, a co pewien czas regeneruje je solanką. Koszty pojawiają się więc w dwóch miejscach: przy regeneracji (sól, woda, ścieki) i w utrzymaniu urządzenia (prąd, serwis, badania, amortyzacja).

PozycjaOd czego zależyCharakter kosztu
Sól regeneracyjnaTwardość do usunięcia, ilość wody, ustawienia regeneracjiZmienny, rośnie z twardością
Woda na regeneracjęLiczba regeneracji, objętość złoża, program zaworuZmienny, rośnie z twardością
Ścieki z regeneracjiTa sama ilość co woda na regeneracjęZmienny
Energia elektrycznaMoc sterownika i zaworuStały, niewielki
Serwis i badania wodyLiczba przeglądów, testy twardościStały
Amortyzacja i wymiana złożaCena urządzenia z montażem, okres użytkowaniaStały

Nie liczymy samej wody, która przepływa przez zmiękczacz do odbiorników – tę i tak byś zużył. Do kosztu zmiękczania wchodzi tylko woda, którą zmiękczacz zużywa na własne potrzeby.

Sól: ile kilogramów na 1 m³

Sól na 1 m³ [kg] ≈ twardość do usunięcia [°dH] × 0,05

Koszt soli na 1 m³ [zł] = sól na 1 m³ [kg] × cena soli [zł/kg]

Współczynnik 0,05 kg na m³ i °dH wynika ze stechiometrii wymiany jonowej (ok. 0,02 kg soli teoretycznie) pomnożonej przez nadmiar regeneracyjny 2–3, bo żadne złoże nie wykorzystuje soli w 100%. W praktyce wynik mieści się zwykle w zakresie 0,04–0,06 kg; nowoczesne zawory z regeneracją objętościową i oszczędnym programem bywają bliżej dolnej granicy, starsze sterowane czasowo – górnej.

Twardość do usunięcia to różnica między wodą surową a wodą po zmiękczaczu. Jeśli woda z sieci ma 22 °dH, a do odbiorników wysyłasz 6 °dH (zawór mieszający), usuwasz 16 °dH, a nie 22. To najprostszy sposób na niższy koszt – o tym, jaką twardość resztkową zostawić dla poszczególnych urządzeń, piszemy w artykule twardość resztkowa dla urządzeń.

Cenę soli liczymy z dostawą. Przy palecie tabletek 972 kg kilogram kosztuje u nas ok. 1,12 zł netto z transportem, więc:

Woda i ścieki zużyte na regenerację

Każda regeneracja to płukanie wsteczne, zassanie solanki, płukanie wolne i szybkie oraz uzupełnienie wody w zbiorniku solanki. Wytyczne projektowe dla zmiękczaczy jonowymiennych (np. amerykańskie UFC 3-240-13FN) podają m.in.: płukanie wsteczne z natężeniem 2,72–4,07 l/s na m² powierzchni złoża przez ok. 10 minut, solankę ok. 10% oraz płukanie wolne 1–3 objętościami złoża. Po zsumowaniu typowy zmiękczacz zużywa na regenerację około 5–7 litrów wody na każdy litr żywicy – dokładną wartość podaje dokumentacja zaworu (Fleck, Clack i inne mają programy o różnej długości cykli).

Wygodniej jest powiązać wodę na regenerację z solą, bo obie rosną razem z twardością:

Woda na regenerację ≈ 30–40 l na każdy kilogram soli

Skąd ta liczba: przy dawce ok. 150 g soli na litr żywicy i 5–6 l wody na litr żywicy na każdy kilogram soli przypada ok. 33–40 l wody. Do obliczeń przyjmujemy 33 l/kg.

Woda na regenerację trafia w całości do kanalizacji jako solanka i woda z płukania. W większości gmin opłata za ścieki jest naliczana od ilości pobranej wody, więc za każdy litr regeneracyjny płacisz dwa razy: za wodę i za ścieki. Do przykładów przyjmujemy łączną stawkę 16 zł netto za m³ wody i ścieków – to założenie; taryfy różnią się między gminami, więc podstaw stawki z własnej faktury.

Twardość do usunięciaSól na 1 m³Woda na regenerację na 1 m³Udział w zużyciu wodyKoszt wody i ścieków (16 zł/m³)
10 °dH0,5 kgok. 17 lok. 1,7%ok. 0,27 zł
20 °dH1,0 kgok. 33 lok. 3,3%ok. 0,53 zł
30 °dH1,5 kgok. 50 lok. 5,0%ok. 0,80 zł

Wynik zaskakuje wielu kierowników technicznych: przy dzisiejszych taryfach woda i ścieki z regeneracji kosztują mniej więcej połowę tego, co sól. Dlatego zawór źle ustawiony na zbyt częste regeneracje generuje straty podwójnie.

Prąd, serwis i badania wody

Energia elektryczna

Sterownik zaworu i silnik napędu pobierają zwykle kilka watów, a silnik pracuje tylko podczas zmiany faz regeneracji. Przy założeniu 5 W pracy ciągłej to ok. 44 kWh rocznie. Moc sprawdzisz na zasilaczu lub tabliczce zaworu. Przy cenie 1 zł netto za kWh (podstaw swoją) to ok. 44 zł rocznie – w przeliczeniu na m³ pozycja pomijalna, chyba że instalacja ma dodatkowe pompy, dozowniki lub zmiękczanie z pompą podnoszącą ciśnienie.

Serwis

Producenci zalecają zwykle przegląd raz lub dwa razy w roku: kontrolę zaworu, uszczelnień, inżektora, czyszczenie zbiornika solanki, sprawdzenie ustawień i dezynfekcję. Koszt zależy od firmy serwisowej i wielkości instalacji – weź go z oferty swojego serwisu. W przykładach przyjmujemy 600 zł netto rocznie.

Badania i testy twardości

Kropelkowe testy twardości wody po zmiękczaczu są tanie, ale w obiekcie z wymaganiami (kotły parowe, sterylizatornie, produkcja) dochodzą badania laboratoryjne. W przykładach: 100 zł netto rocznie na testy. Jak ustawić rutynę kontroli, opisujemy w artykule kontrola pracy zmiękczacza w firmie.

Amortyzacja urządzenia i złoża

Amortyzację w rachunku kosztu na m³ liczy się ekonomicznie, a nie podatkowo: cena urządzenia z montażem podzielona przez realny okres użytkowania. Złoże jonowymienne w dobrze prowadzonej instalacji pracuje zwykle kilka do kilkunastu lat; szybciej zużywa się przy wodzie chlorowanej i przy żelazie w wodzie. Wymianę złoża warto doliczyć jako osobną pozycję rozłożoną na jej okres.

Amortyzacja na 1 m³ = (cena urządzenia z montażem ÷ lata użytkowania + koszt wymiany złoża ÷ okres jego pracy) ÷ m³ zmiękczanej wody rocznie

Przykład: zmiękczacz duplex z montażem za 15 000 zł netto, okres użytkowania 10 lat, bez osobnej wymiany złoża w tym czasie → 1 500 zł rocznie. Przy 2 000 m³ rocznie to 0,75 zł na m³, przy 10 000 m³ – 0,15 zł. Kwota jest przykładowa; podstaw cenę swojej instalacji. O samych zmiękczaczach dwukolumnowych piszemy w artykule zmiękczacz przemysłowy duplex.

Tabela: koszt zmiękczania 1 m³ dla 10, 20 i 30 °dH

Zbierzmy wszystko dla dwóch obiektów. Obiekt A zmiękcza 2 000 m³ rocznie (np. średnia restauracja z CWU albo mały hotel), obiekt B – 10 000 m³ (np. większy hotel lub zakład). Założenia kosztów stałych:

Pozycja na 1 m³10 °dH20 °dH30 °dH
Sól (kg)0,5 kg1,0 kg1,5 kg
Sól (zł)0,5 × 1,12 zł1 × 1,12 zł1,5 × 1,12 zł
Woda i ścieki z regeneracji0,27 zł0,53 zł0,80 zł
Koszty stałe – obiekt A (2 000 m³/rok)1,13 zł1,13 zł1,13 zł
Razem obiekt Asól + 1,40 złsól + 1,66 złsól + 1,93 zł
Koszty stałe – obiekt B (10 000 m³/rok)0,45 zł0,45 zł0,45 zł
Razem obiekt Bsól + 0,72 złsól + 0,98 złsól + 1,25 zł

Wnioski z tabeli:

Jak policzyć koszt dla własnej instalacji krok po kroku

  1. Odczytaj licznik wody za zmiękczaczem za 12 miesięcy (albo za 3 miesiące i przemnóż).
  2. Zmierz twardość wody surowej i po zmiękczaczu, policz twardość do usunięcia.
  3. Policz sól na m³ ze wzoru i porównaj z faktycznie wsypanymi workami. Jeśli faktyczne zużycie jest o ponad 30% wyższe od szacunku, sprawdź ustawienia zaworu.
  4. Z dokumentacji zaworu odczytaj wodę zużywaną na jedną regenerację i pomnóż przez liczbę regeneracji w roku (licznik w sterowniku lub zapisy). Jeśli nie masz danych, przyjmij 33 l na kg soli.
  5. Pomnóż wodę regeneracyjną przez stawkę za wodę i ścieki z faktury.
  6. Dodaj roczne koszty stałe i podziel przez m³ zmiękczanej wody.

Roczny koszt soli z tego rachunku możesz od razu przenieść do planu wydatków – jak go rozłożyć na zamówienia, opisujemy w artykule budżet na sól w firmie.

Jak obniżyć koszt zmiękczania 1 m³

Koszt zmiękczania 1 m³ to także punkt wyjścia do rachunku opłacalności zmiękczacza w firmie – porównujesz go z kosztami, jakie generuje kamień. Ten rachunek opisujemy w artykule zwrot z inwestycji w zmiękczacz.

Najczęstsze pytania

Ile soli potrzeba na 1 m³ wody?

Ok. 0,05 kg na każdy °dH usuniętej twardości. Przy 20 °dH to ok. 1 kg soli na m³, przy 10 °dH – ok. 0,5 kg.

Ile wody zużywa zmiękczacz na regenerację?

Zwykle 5–7 l na każdy litr żywicy w złożu, czyli w przybliżeniu 30–40 l na kilogram zużytej soli. Przy 20 °dH daje to ok. 3% całej zmiękczanej wody.

Czy za wodę z regeneracji płaci się też za ścieki?

W większości gmin tak, bo opłata za ścieki jest liczona od ilości pobranej wody. Woda z regeneracji trafia do kanalizacji, więc liczy się ją podwójnie.

Dlaczego w małym obiekcie zmiękczanie 1 m³ jest droższe?

Bo koszty stałe – serwis, testy i amortyzacja – rozkładają się na mniejszą ilość wody. Przy kilku tysiącach m³ rocznie mogą stanowić ponad połowę kosztu metra sześciennego.

Czy prąd jest istotnym kosztem zmiękczacza?

Zwykle nie. Sterownik pobiera kilka watów, co daje kilkadziesiąt kilowatogodzin rocznie. Wyjątkiem są instalacje z dodatkowymi pompami lub dozownikami.

Źródła: UFC 3-240-13FN – Industrial Water Treatment Operation and Maintenance, sodium zeolite softening (parametry regeneracji).