Wieża chłodnicza – uzdatnianie wody uzupełniającej, odsalanie i kamień

Opublikowano · 8 min czytania · Redakcja paletasoli.pl

W otwartej wieży chłodniczej woda chłodzi się przez częściowe odparowanie, a sole rozpuszczone w wodzie zostają w obiegu i się zagęszczają. Gdy stężenie wapnia i wodorowęglanów przekroczy granicę rozpuszczalności, na wymiennikach, wypełnieniu i w skraplaczach odkłada się kamień. Kontroluje się to na dwa sposoby: odsalaniem (spustem części wody z obiegu) i uzdatnianiem wody uzupełniającej – najczęściej zmiękczaniem połączonym z dozowaniem inhibitorów i biocydów. Zmiękczona woda uzupełniająca pozwala pracować przy wyższym zagęszczeniu, czyli z mniejszym odsalaniem i mniejszym zużyciem wody. Ponieważ wieża wytwarza aerozol, kluczowa jest też kontrola mikrobiologiczna, w tym Legionelli.

Jak działa wieża chłodnicza i skąd bierze się kamień

Ciepła woda z obiegu (np. ze skraplaczy agregatów chłodniczych, z procesów technologicznych) spływa w wieży po wypełnieniu, a przez wypełnienie przepływa powietrze. Część wody odparowuje, odbierając ciepło – reszta schłodzona wraca do obiegu. Odparowuje wyłącznie czysta woda, więc wszystkie substancje rozpuszczone (wapń, magnez, wodorowęglany, chlorki, siarczany, krzemionka) zostają w obiegu.

W praktyce przyjmuje się, że odparowanie wynosi w przybliżeniu ok. 1% przepływu obiegowego na każde 6–7 °C schłodzenia wody. Przy obiegu 100 m³/h i schłodzeniu o 6 °C to ok. 1 m³/h wody, która ucieka jako para. Tę ilość trzeba uzupełnić wodą świeżą, która wnosi kolejne porcje soli.

Cykle zagęszczenia i odsalanie – podstawowe wzory

Stopień zagęszczenia (cykle zagęszczenia, COC) to stosunek stężenia soli w wodzie obiegowej do stężenia w wodzie uzupełniającej. Utrzymuje się go przez odsalanie – kontrolowany spust części wody obiegowej.

Woda uzupełniająca = odparowanie + odsalanie + straty (unos kropel, przecieki)

Odsalanie ≈ odparowanie / (COC − 1) (przy pominięciu unosu)

COC = przewodność wody obiegowej / przewodność wody uzupełniającej (w praktyce mierzone konduktometrem)

Cykle zagęszczeniaOdsalanie przy odparowaniu 1 m³/hWoda uzupełniająca
21,00 m³/h2,00 m³/h
30,50 m³/h1,50 m³/h
40,33 m³/h1,33 m³/h
60,20 m³/h1,20 m³/h
80,14 m³/h1,14 m³/h

Z tabeli widać, dlaczego opłaca się pracować przy wyższym zagęszczeniu: przejście z 2 do 6 cykli zmniejsza zużycie wody uzupełniającej o 40%, a ilość ścieków z odsalania aż pięciokrotnie. Barierą jest kamień – im wyższe zagęszczenie, tym szybciej woda przekracza granicę rozpuszczalności węglanu wapnia.

Przykład liczbowy: jeśli woda uzupełniająca ma przewodność 500 µS/cm, a woda w obiegu 2 000 µS/cm, wieża pracuje przy ok. 4 cyklach zagęszczenia. Gdy przewodność obiegowa rośnie bez zmiany nastawy odsalania, najczęściej zawór spustowy jest zatkany albo czujnik wymaga czyszczenia i kalibracji.

Gdzie zmiękczanie wody uzupełniającej ma sens

Przy twardej wodzie wodociągowej (np. 15–20 °dH) bez zmiękczania wieżę trzeba prowadzić przy niskim zagęszczeniu albo dozować dużo inhibitorów kamienia. Zmiękczenie wody uzupełniającej usuwa wapń i magnez, więc ograniczeniem zagęszczenia przestaje być kamień węglanowy, a stają się nim inne parametry: chlorki (korozja), krzemionka, całkowite zasolenie i zalecenia producenta wieży oraz dostawcy chemii.

PodejścieZaletyOgraniczenia
Woda surowa + inhibitory kamieniabrak zmiękczacza, prosta instalacjaniskie zagęszczenie, więcej wody i ścieków, koszt chemii
Woda zmiękczona (pełna) + inhibitory korozjiwysokie zagęszczenie, brak kamienia węglanowegowoda zmiękczona bardziej sprzyja korozji stali przy wysokim zagęszczeniu – potrzebny program inhibitorów
Częściowe zmiękczanie (mieszanie)kompromis między kamieniem a korozjąwymaga stałej kontroli twardości mieszaniny
Odwrócona osmoza (z zmiękczaczem przed nią)bardzo wysokie zagęszczenie, mało solikoszt instalacji, koncentrat RO jako ścieki

Dobór programu wody chłodniczej to zawsze praca dla specjalisty – dostawcy chemii lub projektanta – ponieważ zależy od składu wody, materiałów (stal, miedź, stal ocynkowana w wypełnieniu i konstrukcji), temperatury i wymagań producenta urządzeń. Zmiękczanie jest jednym z narzędzi, a nie rozwiązaniem wszystkich problemów – działa najlepiej jako część programu, w którym odsalanie, inhibitory, biocydy i kontrola parametrów są ze sobą uzgodnione. O wpływie wody zmiękczonej na korozję piszemy w artykule czy zmiękczona woda powoduje korozję.

Ile soli zużywa zmiękczanie wody uzupełniającej

Przykład: wieża przy agregatach klimatyzacji biurowca, obieg 120 m³/h, schłodzenie 5 °C, praca ok. 10 godzin dziennie przez ok. 120 dni w roku (sezon chłodniczy). Woda wodociągowa 17 °dH, pełne zmiękczanie, praca przy 5 cyklach zagęszczenia.

W instalacjach przemysłowych pracujących całą dobę przez cały rok zużycie będzie wielokrotnie wyższe – wtedy sól liczy się w dziesiątkach palet rocznie, a zakup w dostawach całopojazdowych zaczyna mieć sens (zob. ile palet soli na rok). Paleta NovaSalz kosztuje 1 089 zł netto z dostawą, od 10 palet przygotowujemy wycenę indywidualną.

W rachunku opłacalności porównuj koszt soli z oszczędnością wody i ścieków: w przykładzie przejście z 2 do 5 cykli zagęszczenia zmniejsza zużycie wody uzupełniającej z ok. 1,85 do ok. 1,15 m³/h, czyli o kilkaset metrów sześciennych w sezonie.

Legionella – największe ryzyko wież chłodniczych

Wieże chłodnicze należą do najczęściej opisywanych źródeł ognisk legionelozy na świecie, bo łączą ciepłą wodę (często 25–35 °C), biofilm na wypełnieniu i aerozol wyrzucany do otoczenia. Program kontroli obejmuje zwykle:

Kamień i szlam w wypełnieniu oraz w niecce chronią biofilm przed biocydami, dlatego kontrola kamienia (w tym zmiękczanie wody uzupełniającej) wspiera też kontrolę mikrobiologiczną. Ogólne zasady badań Legionelli w budynkach opisujemy w artykule Legionella – badanie wody i obowiązki zarządcy; programy dla wież chłodniczych ustala się z dostawcą chemii i sanepidem.

Parametry wody obiegowej do stałej kontroli

ParametrPo coJak często (typowo)
Przewodność wody obiegowej i uzupełniającejobliczenie zagęszczenia, sterowanie odsalaniemciągle (konduktometr) + kontrola ręczna
Twardość wody uzupełniającej za zmiękczaczemwykrycie przebicia twardej wodyco tydzień lub częściej w sezonie
pH wody obiegowejkamień i korozja zależą od pHco tydzień
Stężenie inhibitora i biocyduskuteczność programu chemicznegowedług programu dostawcy
Liczba bakterii, Legionellakontrola mikrobiologicznawedług programu i oceny ryzyka
Ilość wody uzupełniającej i odsalaniabilans wody, wykrycie przeciekówodczyt wodomierzy co tydzień

Wyniki zapisuj w jednym dzienniku. Po sezonie pozwalają ocenić, czy zagęszczenie było stabilne, ile soli i chemii zużyto na metr sześcienny wody uzupełniającej i czy warto zmienić nastawy.

Chłodnice zamknięte i adiabatyczne

Nie każde urządzenie nazywane potocznie „wieżą” działa tak samo. W chłodnicach z obiegiem zamkniętym woda technologiczna płynie w wężownicy, a odparowuje tylko woda zraszająca jej powierzchnię – kamień odkłada się więc na zewnętrznej stronie wężownicy, którą trudno czyścić. W chłodnicach suchych z wspomaganiem adiabatycznym (popularnych przy agregatach klimatyzacji i serwerowniach) woda jest rozpylana lub zwilża maty tylko w najcieplejsze dni. W obu przypadkach producenci zwykle określają wymagania dla wody zraszającej – często wodę zmiękczoną lub po odwróconej osmozie – bo osady na żeberkach i matach szybko obniżają wydajność. Logika jest ta sama: parowanie zagęszcza sole, a zmiękczenie usuwa najgroźniejszą dla wymiany ciepła część – wapń i magnez.

Najczęstsze błędy przy eksploatacji wież

Zmiękczacz dla wieży – na co zwrócić uwagę

Odsalanie – automatyka i ścieki

Odsalanie sterowane konduktometrem utrzymuje zadaną przewodność wody obiegowej: gdy przewodność rośnie powyżej nastawy, otwiera się zawór spustowy. To najprostszy sposób na stabilne zagęszczenie. Ścieki z odsalania zawierają zagęszczone sole i chemię, więc ich odprowadzanie musi być zgodne z warunkami odbioru ścieków w obiekcie. Przy zmiękczaniu dochodzi jeszcze odpływ z regeneracji zmiękczacza – bilans chlorków liczy się jak w artykule ścieki z regeneracji zmiękczacza.

Uruchomienie po zimie i przygotowanie do postoju

Wieże pracujące sezonowo mają dwa krytyczne momenty. Przed sezonem: czyszczenie niecki i wypełnienia, dezynfekcja, uruchomienie zmiękczacza z ręczną regeneracją na świeżej soli, kalibracja konduktometru odsalania, uruchomienie dozowania chemii i badanie mikrobiologiczne po ustabilizowaniu pracy. Przed postojem: opróżnienie lub zabezpieczenie niecki przed stagnacją i zamarzaniem, zabezpieczenie zmiękczacza zgodnie z instrukcją. Zbiornik solanki nie powinien stać przez zimę przepełniony solą w wilgotnym pomieszczeniu – sprzyja to powstaniu mostka solnego (zob. zbrylona sól w workach i zbiorniku).

Lista kontrolna przed sezonem chłodniczym

  • Niecka i wypełnienie oczyszczone, odkraplacze sprawne i szczelne.
  • Dezynfekcja obiegu wykonana i udokumentowana.
  • Zmiękczacz po ręcznej regeneracji, zbiornik solanki bez mostka, zapas soli na cały sezon w suchym magazynie.
  • Konduktometr odsalania skalibrowany, nastawa przewodności zgodna z programem.
  • Pompy dozujące inhibitor i biocyd sprawdzone, zapas chemii.
  • Termin pierwszego badania mikrobiologicznego ustalony.
  • Wodomierze na wodzie uzupełniającej i odsalaniu odczytane – stan początkowy w dzienniku.

Najczęstsze pytania

Ile wody odparowuje wieża chłodnicza?

W przybliżeniu ok. 1% przepływu obiegowego na każde 6–7 °C schłodzenia wody. Dokładną wartość podaje producent wieży dla danych warunków pracy.

Co to są cykle zagęszczenia w wieży chłodniczej?

To stosunek stężenia soli w wodzie obiegowej do stężenia w wodzie uzupełniającej, mierzony zwykle przewodnością. Wyższe zagęszczenie oznacza mniej odsalania i mniejsze zużycie wody, ale większe ryzyko kamienia i korozji.

Czy wodę uzupełniającą do wieży trzeba zmiękczać?

Nie zawsze, ale przy twardej wodzie zmiękczanie pozwala pracować przy wyższym zagęszczeniu bez kamienia. Program wody chłodniczej, w tym dawki inhibitorów i biocydów, dobiera się ze specjalistą.

Jak liczyć odsalanie wieży chłodniczej?

W przybliżeniu jako odparowanie podzielone przez liczbę cykli zagęszczenia pomniejszoną o jeden. Przy odparowaniu 1 m³/h i 4 cyklach odsalanie wynosi ok. 0,33 m³/h.

Czy wieża chłodnicza może być źródłem Legionelli?

Tak, wieże chłodnicze należą do znanych źródeł zakażeń, bo łączą ciepłą wodę, biofilm i aerozol. Konieczny jest program dezynfekcji, kontrola osadów i regularne badania wody.