Pralnia chemiczna – jaka woda do pary, prasowania i prania na mokro

Opublikowano · 9 min czytania · Redakcja paletasoli.pl

W pralni chemicznej główny odbiorca wody nie jest maszyną do czyszczenia chemicznego – ta pracuje na rozpuszczalniku, nie na wodzie. Woda trafia do wytwornicy pary i kotła, do stołów i żelazek parowych, do stanowiska plamienia, do pralnicy wodnej (pranie na mokro) oraz do chłodzenia agregatu. Kamień zabiera tu energię, skraca życie żelazek i kotła, zostawia plamy na tkaninach i pogarsza efekt prasowania. Zmiękczacz jonowymienny na sól tabletkowaną jest więc zwykle najtańszym zabezpieczeniem całej instalacji parowej, a w wielu zakładach – jedynym, które da się utrzymać bez codziennej obsługi.

Gdzie w pralni chemicznej zużywa się wodę

Pralnia chemiczna to nie jedno urządzenie, tylko linia kilku stanowisk. Każde z nich ma inne wymagania co do wody.

Pralnia chemiczna różni się od przemysłowej: jest mniejsza, ma mniej wody i inaczej rozkłada szczyty. Dla porównania zobacz artykuł o uzdatnianiu wody w pralni przemysłowej oraz o pralni samoobsługowej.

Kamień w wytwornicy pary i na prasowaniu

Woda wytwarza parę w małych wytwornicach i kotłach elektrycznych albo gazowych. Zanim woda zamieni się w parę, kamień wytrąca się na grzałkach, wężownicach i dnie zbiornika. Warstwa osadu izoluje powierzchnię grzewczą, więc urządzenie zużywa więcej prądu lub gazu, wolniej osiąga ciśnienie i w końcu przegrzewa grzałkę. Typowe skutki:

Straty energii przez kamień na powierzchni ogrzewalnej opisuje tekst o stratach energii przez kamień kotłowy. Tempo narastania osadu zależy od twardości i czasu pracy; przy twardości 20 °dH i kilku godzinach pracy dziennie widać go po kilku tygodniach.

Zmiękczacz czy demineralizacja do żelazek

To rozstrzygnięcie zależy od producenta sprzętu. Wytwornice wielkości kotła przemysłowego pracują zwykle na wodzie zmiękczonej. Małe żelazka z własnym zbiornikiem często wymagają wody demineralizowanej lub mieszanki, bo osad w tak małych elementach zatyka kanały szybciej. Instrukcja urządzenia ma pierwszeństwo przed ogólną zasadą.

UrządzenieTypowe zalecenieUwagi
Kocioł / wytwornica pary z pompą zasilającąwoda zmiękczonaczęsto dodatkowe odgazowanie i odsalanie
Stoły prasowalnicze z zewnętrzną parąwoda zmiękczona do wytwornicykondensat wraca do zbiornika
Żelazka z własnym zbiornikiemzgodnie z instrukcją, często woda demineralizowananie mieszaj z wodą z kranu
Pistolety do plamieniawoda zmiękczona lub demikamień zatyka dysze
Pralnica wodnawoda zmiękczonadozowanie chemii wg twardości

Różnice między zmiękczaniem a demineralizacją opisujemy w artykule zmiękczanie czy demineralizacja dla firm. Zasady doboru wodę dla kotła parowego zebrano w tekście o uzdatnianiu wody w kotłach parowych, a pojęcie wody kotłowej wyjaśnia woda kotłowa – co to jest.

Pranie na mokro a twardość wody

Pranie na mokro (wet cleaning) polega na praniu delikatnych tkanin w pralnicy z programami o niskich obrotach, w niskiej temperaturze i z użyciem specjalnych detergentów. Twarda woda zużywa detergent (wapń wiąże środki powierzchniowo czynne), zostawia szary nalot w tkaninie i usztywnia włókna. Zmiękczona woda skraca program płukania i pozwala zmniejszyć dawkę chemii; zakład, który zdecyduje się na pranie na mokro w większym zakresie, powinien traktować zmiękczacz jako część technologii, a nie dodatek.

Producenci detergentów zalecają dozowanie zależnie od twardości wody, więc znajomość twardości jest potrzebna i do doboru zmiękczacza, i do receptur prania. Pomiar prowadzi się testem kropelkowym lub analizatorem; jeśli zakład nie ma danych, zobacz analizator twardości online. Mechanizm wiązania wapnia przez detergenty i szarzenia bielizny opisuje artykuł o pralni przemysłowej wymieniony wyżej.

Chłodzenie agregatu rozpuszczalnika

Maszyna do czyszczenia chemicznego odzyskuje rozpuszczalnik przez skraplanie par – w obiegu chłodzenia lub na wymienniku z wodą. Woda chłodząca jest zwykle ciągle zasilana z sieci albo recyrkulowana z agregatu chłodniczego. Kamień w chłodnicy obniża skuteczność skraplania, więc maszyna zużywa więcej energii i wolniej odzyskuje rozpuszczalnik. Instalacja z zamkniętym obiegiem wymaga okresowego uzupełniania wody i czyszczenia; przy twardej wodzie opłaca się zasilić ją zmiękczoną.

Szczegóły wymagań co do wody i chemii (np. rodzaj rozpuszczalnika i dopuszczalna temperatura skraplania) wynikają z instrukcji producenta maszyny, nie z ogólnych zasad. Zakład powinien trzymać się tych wymagań, a zmiękczanie traktować jako zabezpieczenie niezależne od rodzaju rozpuszczalnika.

Dobór zmiękczacza do małej pralni

Pralnia chemiczna z kilkoma stanowiskami ma zwykle zużycie wody poniżej kilku m³ na dobę. To zakres małych zmiękczaczy jedno- lub dwukolumnowych, a przy ciągłej pracy kotła – urządzenia z regeneracją objętościową. Podstawowe dane do doboru:

  1. twardość wody (°dH) – z wodociągu lub z własnego pomiaru,
  2. maksymalny chwilowy przepływ – suma dysz, żelazek i pralnicy włączonych jednocześnie,
  3. dobowe zużycie wody zmiękczanej – z wodomierza,
  4. wymagana twardość resztkowa – wg instrukcji kotła i żelazek,
  5. dostępne miejsce: wysokość, odpływ solanki, zasilanie 230 V.

Rozbudowaną metodę doboru zawiera artykuł jak dobrać zmiękczacz dla obiektu. Przy ciągłej pracy zmiękczacz o wystarczającej pojemności regeneruje się w nocy; przy zbyt małym – w środku zmiany, a to oznacza chwile z twardą wodą w kotle.

Przykład obliczeniowy zużycia soli

Przykład ilustracyjny. Pralnia chemiczna z wytwornicą pary, trzema stołami prasowalniczymi i pralnicą wodną: 3 m³ wody zmiękczanej na dobę, 300 dni pracy, twardość 16 °dH.

Woda zmiękczana rocznie: 3 m³ × 300 = 900 m³.
Sól: 900 m³ × 16 °dH × 0,05 kg/(m³·°dH) = 720 kg rocznie.
To mniej niż jedna paleta (972 kg) rocznie – zapas starcza na dłużej niż rok.

Przelicznik 0,05 kg na 1 m³ i 1 °dH jest szacunkiem (zakres 0,04–0,06). Dla małego zakładu najczęściej opłaca się więc jedna paleta na rok lub półtora, zamiast kilku worków kupowanych co miesiąc; porównanie obu sposobów jest w tekście sól tabletkowana – worek czy paleta. Paleta soli tabletkowanej NovaSalz zawiera 54 worki po 18 kg (972 kg) i dojeżdża do zakładu w ramach dostawy – wniesienie do pomieszczenia ze zmiękczaczem jest po stronie odbiorcy, a przechowywanie opisuje artykuł o przechowywaniu soli tabletkowanej.

Odsalanie i kontrola wytwornicy pary

Zmiękczanie nie zwalnia z odsalania: w parze zostają sole, które się zagęszczają w kotle. Wytwornica pary w małej pralni powinna być odmulana (spust dna) według instrukcji, a w wytwornicach z automatycznym odsalaniem – nastawiona na przewodność wody kotłowej podaną przez producenta. Zbyt rzadkie odsalanie powoduje pienienie i porywanie kropel wody z parą, co zraszą tkaninę. Zbyt częste – marnuje energię i wodę. Metodykę liczenia odsalania znajdziesz w artykule odsalanie kotła parowego – jak liczyć.

Warto prowadzić prosty dziennik: twardość wody miękkiej (test kropelkowy raz na zmianę), przewodność wody kotłowej, data ostatniego odmulania, stan soli w zbiorniku. Reguły dla zmiękczacza zebrano w kontroli pracy zmiękczacza w firmie.

Stary kamień przed montażem zmiękczacza

Zmiękczacz zapobiega nowemu osadowi, ale nie rozpuści kamienia, który już osiadł w wytwornicy, żelazkach i rurkach. Przed uruchomieniem zmiękczania wykonuje się więc odkamienianie zgodnie z instrukcją producenta każdego urządzenia – preparat dobiera się do materiału (stal nierdzewna, mosiądz, aluminium), a po zabiegu instalację dokładnie płucze. Niewłaściwy preparat potrafi uszkodzić uszczelki i elementy grzewcze, więc w razie wątpliwości lepiej poprosić serwis. Po odkamienianiu i uruchomieniu zmiękczacza pierwsze tygodnie kontroluje się twardość za urządzeniem częściej niż zwykle.

Kiedy zmiękczacz zwraca się w pralni chemicznej

Koszt zmiękczania składa się z soli, wody na regenerację, prądu sterownika i serwisu. Korzyści są rozproszone: mniej awarii grzałek, mniej reklamacji plam, krótszy czas prasowania, niższe rachunki za prąd lub gaz. Dla uproszczenia liczy się to na podstawie własnych danych zakładu: ile wymian grzałek i żelazek kosztowało w ostatnich dwóch latach, ile razy wzywano serwis z powodu kamienia, ile godzin pracownicy poświęcili na ręczne odkamienianie. Zestaw tych kosztów porównuje się z rocznym kosztem soli (np. jedna paleta) i serwisu zmiękczacza. Sposób liczenia opisujemy w artykułach o koszcie zmiękczania 1 m³ wody i o zwrocie z inwestycji w zmiękczacz.

Lista kontrolna przed zakupem:

  • twardość wody w zakładzie (°dH) i wodomierz na gałęzi parowej,
  • wymagania wody w instrukcjach kotła, żelazek i pralnicy,
  • przepływ szczytowy i dobowe zużycie wody zmiękczanej,
  • miejsce na zmiękczacz, zbiornik solanki i odpływ,
  • plan zaopatrzenia w sól: ilość roczna, miejsce na paletę.

Woda w punkcie przyjęć i drobne zakłady

Wiele pralni chemicznych to punkt z jednym stołem, żelazkiem z wytwornicą i bez własnej pralnicy. W takim zakładzie rozsądniejsze od dużego zmiękczacza bywa małe urządzenie zasilające tylko wytwornicę pary, ewentualnie zbiornik z wodą demineralizowaną dla żelazka. Jeśli punkt dzieli budynek z innymi najemcami, warto uzgodnić z zarządcą miejsce montażu i odpływ solanki, a przy zmiękczaczu zasilającym cały lokal – zachować zimną wodę pitną poza zmiękczaczem. Sól wystarcza wtedy na wiele miesięcy, więc ważne jest, by zbiornik solanki nie stał miesiącami z wilgotną, zbrylającą się solą; zbrylanie wyjaśnia artykuł o zbryleniu soli w workach.

Typowe błędy w pralniach chemicznych

Najczęstsze pytania

Czy pralnia chemiczna potrzebuje zmiękczacza wody?

Tak, jeśli ma wytwornicę pary, żelazka parowe, pralnicę wodną lub stanowisko plamienia i woda w kranie jest twarda. Czyszczenie chemiczne na rozpuszczalniku samo w sobie nie zużywa wody, ale reszta zakładu – tak.

Jaka woda do żelazka parowego w pralni?

Zależy od producenta żelazka. Żelazka z małym zbiornikiem często wymagają wody demineralizowanej, a wytwornice pary o większej pojemności pracują zwykle na wodzie zmiękczonej. Zawsze sprawdź instrukcję.

Skąd białe plamy na tkaninach po prasowaniu?

Najczęściej z kamienia i kropel wody z wytwornicy lub żelazka, które zawierają sole wapnia. Zmiękczona woda i prawidłowe odsalanie zwykle usuwają problem.

Ile soli zużywa mała pralnia chemiczna?

Szacunkowo 0,05 kg soli na 1 m³ wody i 1 °dH. Przy 900 m³ wody rocznie i twardości 16 °dH to ok. 720 kg soli.

Czy pranie na mokro wymaga zmiękczania wody?

Nie jest to wymóg prawny, ale twarda woda zużywa detergent i zostawia nalot na tkaninie, więc w praktyce większość zakładów stosuje wodę zmiękczoną.

Czy zmiękczacz zastąpi odsalanie wytwornicy?

Nie. Zmiękczanie usuwa twardość, ale sole zostają w wodzie i zagęszczają się w kotle, dlatego odsalanie jest wciąż potrzebne.