Kuchnia centralna i catering – woda do pieców, zmywarek i kotłów warzelnych

Opublikowano · 8 min czytania · Redakcja paletasoli.pl

W kuchni centralnej i cateringowej zmiękczacz wody jonowymienny jest najczęściej jednym urządzeniem na wejściu wody do całej kuchni: chroni piece konwekcyjno-parowe, zmywarki tunelowe i koszowe, kotły warzelne i patelnie przechylne z płaszczem parowym, schładzarki szokowe i kostkarki. Przy produkcji na kilkaset do kilku tysięcy porcji dziennie zużycie wody sięga kilkudziesięciu metrów sześciennych na dobę, więc kamień przestaje być uciążliwością, a staje się pozycją w budżecie: energia, chemia do zmywarek, serwis i przestoje.

Czym kuchnia centralna różni się od restauracji

Kuchnia centralna przygotowuje posiłki dla wielu punktów: szkół, przedszkoli, szpitali, firm, imprez. Pracuje w układzie produkcyjnym – duże partie, długie zmiany, zmywanie w jednej strefie, często chłodzenie szokowe i transport w pojemnikach. Różnica wobec restauracji jest ilościowa i organizacyjna: woda jest zużywana stale, a awaria sprzętu zatrzymuje wydawanie posiłków dla setek osób.

Zasady dla pojedynczego lokalu opisujemy w artykule uzdatnianie wody w gastronomii – kuchnia centralna stosuje te same zasady w większej skali i z mniejszą tolerancją na przestoje. Dla zakładów żywienia zbiorowego w szkołach i przedszkolach przydatny jest też tekst o szkole i przedszkolu.

W praktyce oznacza to trzy różnice, które wpływają na dobór zmiękczacza. Po pierwsze, szczyt poboru jest ostry i krótki – po wydaniu posiłków cała załoga zmywa jednocześnie, a piece i kotły pracują przy pełnym obciążeniu. Po drugie, kuchnia pracuje także w weekendy i święta, więc planowanie regeneracji musi uwzględniać stały pobór. Po trzecie, zakład ma zwykle własnego technika albo umowę z serwisem, więc można zlecić pomiary i prowadzenie dziennika, zamiast liczyć na pamięć pracowników. Warto to wykorzystać już na etapie wyboru urządzenia.

Największe odbiorniki wody w kuchni produkcyjnej

UrządzenieJak zużywa wodęSkutek twardej wody
Piece konwekcyjno-parowegenerator pary lub wtrysk, mycie automatycznekamień w generatorze, błędy, odkamienianie co kilka tygodni
Zmywarka tunelowa i koszowamycie i płukanie gorącą wodązacieki na naczyniach, osad na grzałkach i dyszach
Kocioł warzelny, patelnia z płaszczem parowympara z wytwornicy lub kotłowniosad na ściankach, spadek wymiany ciepła
Wytwornica parywoda uzupełniającakamień na grzałkach, zużycie energii
Schładzarka szokowa, agregaty chłodniczeskraplacze chłodzone wodąspadek sprawności, awarie
Kostkarka do loduwoda wchodzi do produktuosad, mętny lód, spadek wydajności
Ekspresy, bemary, podgrzewaczewoda gorąca lub paraosad, korozja grzałek

Szczegóły dla poszczególnych urządzeń znajdziesz w artykułach o piecu konwekcyjno-parowym, zmywarce gastronomicznej i kostkarce do lodu.

Woda do gotowania a woda techniczna

Woda, która trafia do jedzenia – do gotowania zup, makaronów, napojów – musi spełniać wymagania wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi; zakład ma obowiązek utrzymywać wodę w odpowiedniej jakości na całej instalacji. Zmiękczona woda jest wodą pitną o niższej twardości i podwyższonej zawartości sodu. Dla większości potraw nie ma to znaczenia, ale w kuchniach dietetycznych (np. dla szpitali, diet z ograniczeniem sodu) technolog żywienia powinien rozważyć rozdzielenie obiegów: miękka woda do pieców, zmywarek i kotłów, a woda niezmiękczona lub po filtrze węglowym do gotowania i napojów. Zawartość sodu w zmiękczonej wodzie rośnie o ok. 8,2 mg/l na każdy 1 °dH usuniętej twardości, więc przy wodzie 20 °dH zmiękczanie do zera dodaje ok. 160 mg sodu na litr. Podobne zagadnienie jest w artykule o szpitalu i sterylizatorni.

Przy planowaniu instalacji warto narysować schemat wody: gdzie wchodzi do zakładu, gdzie rozgałęzia się na miękką i zimną nieuzdatnioną, gdzie stoją filtry i zawory. Kolejność urządzeń omawia artykuł o stacji uzdatniania wody w zakładzie.

Dobór zmiękczacza – na co patrzeć w kuchni produkcyjnej

Kuchnia centralna ma wyraźne szczyty: rano (gotowanie, pieczenie), po wydaniu posiłków (zmywanie). Dobór według średniej doby da urządzenie zbyt małe. Kroki:

  1. odczytaj wodomierz przez minimum dwa tygodnie, notując zużycie godzinowe w szczycie,
  2. zsumuj przepływy znamionowe urządzeń, które pracują jednocześnie (piece, zmywarki, wytwornica),
  3. zmierz twardość wody wodociągowej – test kropelkowy lub dane z wodociągu,
  4. przyjmij twardość resztkową wymaganą przez urządzenia (zwykle wskazaną w instrukcjach pieca i zmywarki),
  5. wybierz układ: pojedynczy z regeneracją nocną albo duplex, jeśli kuchnia pracuje w dwóch–trzech zmianach.

Pełny opis jest w artykule dobór zmiękczacza dla obiektu, a układ podwójny wyjaśnia tekst o zmiękczaczu przemysłowym duplex. Nie zapominaj o miejscu: zmiękczacz z dwoma zbiornikami żywicy i zbiornikiem solanki potrzebuje odpływu kanalizacyjnego, zasilania i dostępu dla wózka z paletą soli.

Przykład obliczeniowy zużycia soli

Przykład ilustracyjny. Kuchnia centralna wydająca ok. 1 500 posiłków dziennie, 15 m³ wody zmiękczanej na dobę, 340 dni pracy w roku, twardość wody 16 °dH.

Woda zmiękczana rocznie: 15 m³ × 340 = 5 100 m³.
Sól: 5 100 m³ × 16 °dH × 0,05 kg/(m³·°dH) = 4 080 kg rocznie.
To ok. 4,2 palety (972 kg) soli rocznie – jedna dostawa na kwartał.

Przelicznik 0,05 kg soli na 1 m³ i 1 °dH jest szacunkiem (zakres praktyczny 0,04–0,06). Kuchnia centralna z kilku–kilkunastoma m³ wody zmiękczanej dziennie zużywa więc kilka palet rocznie, co dobrze pasuje do dostaw cyklicznych – patrz dostawy cykliczne soli dla firm. Przeliczanie na większą skalę opisuje tekst ile palet soli na rok.

Sól tabletkowana 99,5% NaCl (PN-EN 973) w workach PP po 18 kg na palecie 972 kg jest odpowiednia do zbiorników solanki w zakładach żywieniowych; paletę ustawia się w suchym pomieszczeniu technicznym, a zużywane worki wysypuje do zbiornika. Budżet na sól na rok można policzyć zgodnie z artykułem budżet na sól w firmie.

Kamień a koszt chemii i energii

Dla kuchni centralnej koszt kamienia składa się z kilku pozycji: dodatkowa energia do podgrzania wody w bojlerach i generatorach pary, większe dawki detergentów i płynów nabłyszczających w zmywarkach, odkamienianie pieców środkami chemicznymi i czas pracy serwisu, wymiana grzałek, a także reklamacje – zacieki na naczyniach i szkle. Zmiękczona woda w zmywarce pozwala zwykle zmniejszyć dozowanie chemii, ale wartość oszczędności zależy od zakładu i producenta chemii, więc nie podajemy jednej liczby. Zalecamy policzyć koszty z własnych faktur i porównać z kosztem soli i serwisu; metoda jest w artykule o koszcie zmiękczania 1 m³ wody.

Odkamienianie pieców preparatami kwasowymi też kosztuje, a zbyt częste skraca życie uszczelek i elementów gumowych. Dlatego producent pieca zwykle podaje wymagania co do wody na dopływie a warunki gwarancji często odwołują się do jakości wody – szczegóły są w dokumentach konkretnego producenta. Przeczytaj instrukcję przed zakupem zmiękczacza i przed pierwszym uruchomieniem.

Higiena zmiękczacza w zakładzie żywienia

Zmiękczacz w kuchni to element instalacji wodnej, który podlega ogólnym zasadom higieny: czysty zbiornik solanki, regularna dezynfekcja złoża według zaleceń producenta, regeneracja po dłuższych przerwach (np. po wakacjach w kuchni szkolnej). Woda stojąca w złożu przez wiele dni może mieć gorszą jakość mikrobiologiczną, więc po przerwie wykonuje się regenerację i płukanie przed użyciem wody do produkcji. Procedurę opisuje artykuł dezynfekcja zmiękczacza wody w obiekcie. Wymagania sanitarne dla konkretnego zakładu ustala jego system jakości i nadzór sanitarny – niniejszy tekst jest informacyjny.

Lista kontrolna kuchni produkcyjnej:

  • twardość wody surowej i miękkiej – raz w tygodniu, zapis w dzienniku,
  • stan zbiornika solanki – przynajmniej raz w tygodniu,
  • regeneracja po przerwie dłuższej niż kilka dni,
  • przegląd serwisowy zmiękczacza – według umowy,
  • zapas soli na minimum jedną regenerację zimową i jedną rezerwową.

Awaria zmiękczacza w środku sezonu – plan awaryjny

Kuchnia, która wydaje posiłki dla setek osób, nie może stanąć, bo zmiękczacz się zepsuł albo skończyła się sól. Dobry plan awaryjny składa się z kilku elementów, które da się przygotować wcześniej:

Zasady kontroli rutynowej omawia tekst o kontroli pracy zmiękczacza w firmie, a diagnozowania typowych objawów – informacje o regeneracji w artykule regeneracja zmiękczacza przemysłowego.

Dostawa i magazynowanie soli w kuchni

Paleta soli (54 worki po 18 kg, 972 kg, owinięta folią) zajmuje powierzchnię jednej palety EUR i waży blisko tonę, więc potrzebuje miejsca o nośnej posadzce i dostępu dla wózka paletowego. Dostawa w ramach zamówienia zostawia paletę przy aucie – wniesienie do pomieszczenia technicznego zakład organizuje sam. W kuchniach zlokalizowanych na piętrze lub bez rampy trzeba więc zaplanować drogę transportu wewnętrznego i ewentualnie rozpakować paletę na worki. Praktyczne wskazówki są w artykułach o dostawie palety bez rampy i windy oraz o przechowywaniu soli tabletkowanej. Pomieszczenie powinno być suche i wolne od wilgoci, bo wilgoć jest główną przyczyną zbrylania.

Kuchnia, która zamawia sól co kwartał, może ustalić stały harmonogram, a dostawy przypominane mailem przed terminem ułatwiają planowanie; opcja ta opisana jest w tekście o dostawach cyklicznych.

Warto też zapisać, kto w zakładzie odpowiada za wodę: kierownik produkcji, technik czy zewnętrzny serwis. Brak jednej osoby oznacza, że sól kończy się w najmniej odpowiednim momencie, a odczyty twardości nikt nie wykonuje. Jedna kartka przy zmiękczaczu z nazwiskiem, datą ostatniej kontroli i telefonem do serwisu załatwia większość takich problemów.

Typowe błędy

Najczęstsze pytania

Czy kuchnia cateringowa potrzebuje zmiękczacza wody?

Jeśli używa pieców z parą, zmywarek, kotłów i kostkarek, a woda jest twarda – zwykle tak. Kamień zwiększa koszty energii i chemii oraz skraca życie urządzeń.

Czy zmiękczona woda nadaje się do gotowania?

Jest wodą pitną o niższej twardości i podwyższonej zawartości sodu. Do większości potraw nadaje się, ale w kuchniach dietetycznych warto zostawić osobny punkt poboru wody niezmiękczonej.

Ile soli zużywa kuchnia centralna?

Szacunkowo 0,05 kg soli na 1 m³ wody i 1 °dH. Przy 5 100 m³ rocznie i 16 °dH to ok. 4 tony, czyli ponad cztery palety.

Czy zmiękczacz wystarczy bez zmywarkowej soli?

Jeśli zmywarka dostaje wodę o twardości zbliżonej do zera, zużycie soli w jej wbudowanym zmiękczaczu jest znikome. Zasady podaje instrukcja zmywarki.

Jak często odkamieniać piec przy zmiękczonej wodzie?

Według instrukcji pieca i wskazań sterownika. Zmiękczona woda wyraźnie wydłuża odstępy między odkamienianiami.

Czy duplex jest konieczny w kuchni centralnej?

Przy pracy na kilka zmian i ciągłym poborze wody tak, bo regeneracja nie przerywa dostaw wody miękkiej. Dla mniejszych kuchni z nocną przerwą wystarcza układ pojedynczy.