Woda w gastronomii – piec konwekcyjno-parowy, zmywarki, ekspresy

Opublikowano · 9 min czytania · Redakcja paletasoli.pl

Piec konwekcyjno-parowy potrzebuje wody dobranej według instrukcji producenta – i często nie jest to woda zmiękczona solą do zera. Część producentów wymaga zachowania kilku stopni twardości, ogranicza chlorki i zaleca filtry dekarbonizujące zamiast zmiękczaczy sodowych. Centralny zmiękczacz z solą tabletkowaną sprawdza się natomiast dla zmywarek, ciepłej wody w kuchni, warników i kotłów warzelnych. Poniżej rozpisujemy, które urządzenie w restauracji potrzebuje jakiej wody, kiedy wystarczą filtry wkładowe, a kiedy opłaca się zmiękczacz centralny.

Dlaczego w kuchni nie ma jednej „dobrej wody”

W restauracji pracuje kilka grup urządzeń, które inaczej reagują na skład wody:

Dlatego dobór uzdatniania w gastronomii zaczyna się od analizy wody (twardość, twardość węglanowa, chlorki, chlor wolny, przewodność) i od instrukcji każdego urządzenia – a nie od zakupu „zmiękczacza na całą kuchnię”.

Piec konwekcyjno-parowy: czego wymagają producenci

Wymagania producentów pieców różnią się, ale łączy je kilka zasad. Poniżej przykłady z dokumentacji dostępnej publicznie:

Producent / dokumentWymagania i zalecenia
Convotherm – wytyczne uzdatniania wody (2022), piece bezbojlerowetwardość 70–125 ppm (ok. 3,9–7 °dH), TDS 50–150 ppm, chlorki maks. 50 ppm, żelazo maks. 0,1 ppm, krzemionka maks. 13 ppm, chlor wolny i monochloramina maks. 0,1 ppm, pH 6,5–8,5
Convotherm – piece z wytwornicą parytwardość 70–360 ppm (ok. 3,9–20 °dH), TDS 50–360 ppm, pozostałe limity jak wyżej
Rational – materiały dotyczące filtrów wody (USA, 2024)dla iCombi Pro, iCombi Classic i SelfCookingCenter zmiękczacz zwykle nie jest potrzebny, bo urządzenia same usuwają kamień przy właściwym użytkowaniu i czyszczeniu; dla CombiMaster Plus przy silnym kamieniu zalecana dekarbonizacja słabokwaśna (wymiana jonowa H⁺); zmiękczacze sodowe (na sól) i dozowniki fosforanów nie są zalecane; woda uzdatniona ma zachować min. 5 gr/gal twardości (ok. 85 mg CaCO₃/l, ok. 4,8 °dH); odwrócona osmoza tylko przy chlorkach powyżej 80 mg/l, z utrzymaniem przewodności min. 50 µS/cm

Wnioski dla kierownika technicznego:

Zmywarki, warniki, ekspresy i kostkarki – jaka woda

UrządzenieTypowe rozwiązanieUwagi
Zmywarka kapturowa, tunelowa, do garnkówwoda zmiękczona (wbudowany zmiękczacz lub centralny), do płukania szkła często osmozaWartość wejściową podaje DTR; twarda woda to zacieki, kamień w bojlerze płukania, większe zużycie chemii
CWU kuchni, warniki, kotły warzelnewoda zmiękczona do kilku °dHKlasyczny odbiornik centralnego zmiękczacza
Piec konwekcyjno-parowywg producenta: często woda z twardością resztkową, filtr dekarbonizujący, filtr węglowyZmiękczacze sodowe bywają odradzane
Ekspres do kawyfiltr wkładowy zalecany przez producenta ekspresu lub serwis kawowyWoda wpływa na smak; zbyt miękka i zasolona woda nie jest zalecana
Kostkarka do lodufiltr (mechaniczny, węglowy, z inhibitorem kamienia) wg DTRCzęść producentów odradza wodę zmiękczoną: kostki mogą być miękkie, mętne i się sklejać

Zmywarki gastronomiczne z wbudowanym zmiękczaczem również wymagają soli regeneracyjnej. Jeśli kuchnia ma kilka zmywarek i duże zużycie wody, centralny zmiękczacz z jednym zbiornikiem solanki jest zwykle wygodniejszy niż uzupełnianie soli w każdej maszynie osobno. Więcej o tym w artykule zmywarka gastronomiczna – sól regeneracyjna. Problemy z kostkarkami opisujemy w artykule kostkarka do lodu a twarda woda.

Filtry wkładowe czy zmiękczacz centralny z solą

Filtry wkładowe (dekarbonizujące, zmiękczające, węglowe)Zmiękczacz centralny regenerowany solą
ZasadaWkład z wymieniaczem jonów lub węglem, wymieniany po przepuszczeniu określonej ilości wodyZłoże jonowymienne regenerowane solanką na miejscu
Najlepszy dlaPojedynczych urządzeń o specyficznych wymaganiach: piec, ekspres, kostkarkaDużych strumieni: zmywarki, CWU, warniki, kotły warzelne
Koszt eksploatacjiRośnie z twardością wody – wkład szybciej się wyczerpujeSól + woda na regenerację + serwis; koszt kubika niski przy dużych ilościach
KontrolaLicznik przepływu, wymiana wkładu wg pojemnościPoziom soli, twardość na wyjściu, regeneracje
Twardość resztkowaDekarbonizacja zostawia twardość niewęglanową; można ją dobrać do wymagań urządzeniaBliska 0 °dH na wyjściu kolumny; do odbiorników wody bytowej przez zawór mieszający

W praktyce w średnich i dużych kuchniach stosuje się układ mieszany: centralny zmiękczacz dla zmywarek, CWU i urządzeń warzelnych, a dla pieców, ekspresów i kostkarek – dedykowane filtry zgodne z wymaganiami producentów. Ceny wkładów zależą od marki i pojemności, dlatego porównuj je zawsze w przeliczeniu na 1 m³ wody przy twardości twojej wody.

Przykład obliczeniowy: restauracja i zużycie soli

Sól [kg/rok] = 0,05 × woda zmiękczana [m³/rok] × twardość do usunięcia [°dH]

0,05 kg na 1 m³ i 1 °dH to przelicznik praktyczny (ok. 0,02 kg stechiometrycznie × nadmiar regeneracyjny 2–3).

Założenia przykładu (restauracja hotelowa lub duża restauracja, ok. 400 posiłków dziennie; dane przyjęte orientacyjnie, podstaw własne odczyty wodomierza):

PozycjaObliczenieWynik
Sól rocznie0,05 × 920 × 14ok. 640 kg
Sól tygodniowo640 / 52ok. 12 kg ≈ 2/3 worka 18 kg
Palety640 / 972ok. 2/3 palety rocznie

Piec konwekcyjno-parowy, ekspres i kostkarka nie są w tym bilansie – mają własne filtry. Pojedyncza restauracja zużywa więc zwykle kilkaset kilogramów soli rocznie. Paleta (54 worki po 18 kg) starcza takiej kuchni na ok. 1,5 roku, a przy zakupie paletowym kilogram soli kosztuje ok. 1,12 zł netto. Paleta ma sens szczególnie dla sieci lokali, hoteli z kilkoma punktami gastronomicznymi, stołówek i cateringu – albo przy zakupie wspólnym z innym obiektem. Pomysły na zakup wspólny opisujemy w artykule zakup grupowy soli tabletkowanej.

Sól tabletkowana przechowywana w suchym miejscu nie traci właściwości, więc zapas na ponad rok nie jest problemem, o ile magazynek nie jest wilgotny (np. obok zmywalni). Trzymaj worki z dala od żywności i chemii myjącej, na palecie lub regale.

Jak rozprowadzić wodę w kuchni – schemat krok po kroku

Przy projektowaniu nowej kuchni lub modernizacji zaplecza dobrze sprawdza się podział instalacji na trzy linie:

  1. Linia wody surowej (z filtrem mechanicznym) – zlewy do mycia warzyw, punkty poboru wody do gotowania, linie zasilające filtry dedykowane dla pieców konwekcyjno-parowych, ekspresów i kostkarek. Każde z tych urządzeń dostaje własny filtr zgodny z wymaganiami producenta, z licznikiem przepływu.
  2. Linia wody zmiękczonej do 0 °dH (prosto z kolumny zmiękczacza, przed zaworem mieszającym) – zmywarki bez własnego zmiękczacza lub z wymaganiem bardzo miękkiej wody, ewentualnie zasilanie osmozy do płukania szkła.
  3. Linia wody zmiękczonej z twardością resztkową (za zaworem mieszającym, np. 4–6 °dH) – podgrzewacz CWU, warniki, kotły warzelne, zlewozmywaki z ciepłą wodą.

Taki podział pozwala ustawić twardość pod konkretne urządzenia, zamiast szukać jednego kompromisu dla całej kuchni. Ułatwia też serwis: wymiana filtra przy piecu nie wymaga zamykania wody dla zmywalni. Na każdej gałęzi warto zamontować zawór odcinający i punkt poboru próbki – pomiar twardości zajmuje wtedy minutę.

W istniejących kuchniach, gdzie nie da się przebudować instalacji, najczęściej wystarcza przełożenie zasilania pieca konwekcyjno-parowego i kostkarki na wodę sprzed zmiękczacza (z dedykowanym filtrem) oraz kontrola nastawy zaworu mieszającego. Zalecane twardości resztkowe dla różnych grup urządzeń zestawiamy w artykule twardość resztkowa dla urządzeń.

Koszty twardej wody w kuchni – co policzyć

Zamiast szukać uniwersalnych liczb, policz koszty dla swojej kuchni na podstawie faktur z ostatniego roku:

  1. Serwis i części – wymiany grzałek, pomp, elektrozaworów w zmywarkach i warnikach, odkamienianie urządzeń.
  2. Chemia – detergent i nabłyszczacz do zmywarek (przy twardej wodzie dozowanie zwykle jest wyższe), środki do odkamieniania.
  3. Wkłady filtracyjne – liczba wymian na rok × cena wkładu.
  4. Praca – ręczne polerowanie szkła i sztućców po zmywarce, czas przestojów urządzeń.
  5. Energia – kamień na grzałkach i wymiennikach wydłuża nagrzewanie.

Po drugiej stronie zestaw: sól (kilogramy z wzoru × cena za kg), serwis zmiękczacza, wodę zużywaną na regenerację i amortyzację urządzenia. Metodę liczenia kosztu kubika wody zmiękczonej pokazujemy w artykule koszt zmiękczania 1 m³ wody, a zwrot z inwestycji – w artykule zwrot z inwestycji w zmiękczacz w firmie.

Kontrola uzdatniania wody w restauracji

CzęstotliwośćCzynność
Co tydzieńPoziom soli w zbiorniku zmiękczacza i w zmywarkach z wbudowanym zmiękczaczem, test twardości za zmiękczaczem
Co miesiącOdczyt liczników filtrów wkładowych (piec, ekspres, kostkarka), porównanie z pojemnością wkładu
Wg wskazań urządzeniaOdkamienianie i czyszczenie pieców konwekcyjno-parowych zgodnie z programem producenta
Co rokAnaliza wody (twardość, chlorki), serwis zmiękczacza, czyszczenie zbiornika solanki

Typowe błędy w gastronomii

Lista kontrolna dla szefa technicznego lub właściciela restauracji

  • Mam aktualną analizę wody: twardość ogólna i węglanowa, chlorki, chlor wolny.
  • Znam wymagania wodne z instrukcji pieca, zmywarek, ekspresu i kostkarki.
  • Piec konwekcyjno-parowy jest zasilany wodą zgodną z wymaganiami producenta (nie automatycznie za zmiękczaczem).
  • Zmywarki, CWU i warniki są zasilane wodą zmiękczoną.
  • Filtry wkładowe mają liczniki, a wymiany zapisuję.
  • Znam roczne zużycie soli i mam zapas co najmniej na kwartał.
  • Sól przechowuję w suchym miejscu, z dala od żywności i chemii.
  • Serwis zmiękczacza i pieców jest zaplanowany.

Najczęstsze pytania

Czy do pieca konwekcyjno-parowego można podłączyć wodę ze zmiękczacza?

Zależy od producenta i modelu. Część producentów odradza zmiękczacze sodowe i wymaga zachowania kilku °dH twardości, inni dopuszczają wodę zmiękczoną z twardością resztkową. Decyduje instrukcja pieca – woda poza specyfikacją może skutkować utratą gwarancji.

Dlaczego piec konwekcyjno-parowy koroduje mimo filtra?

Częstą przyczyną są chlorki lub chlor w wodzie, których zmiękczacz ani zwykły filtr nie usuwają. Przy wysokich chlorkach producenci przewidują odwróconą osmozę z utrzymaniem minimalnej przewodności.

Jaka sól do zmywarki gastronomicznej?

Do zmywarek z wbudowanym zmiękczaczem i do zmiękczaczy centralnych stosuje się czystą sól regeneracyjną, np. tabletkowaną zgodną z PN-EN 973. Formę (tabletki czy granulat) dobierz do zbiornika soli w danej maszynie według instrukcji.

Ile soli zużywa mała kawiarnia lub bistro?

Przy jednej zmywarce i niewielkim zużyciu ciepłej wody zwykle od kilkudziesięciu do ok. 200 kg rocznie. Ekspres do kawy ma zwykle własny filtr i nie zużywa soli.

Jak często wymieniać filtr wody przy piecu konwekcyjno-parowym?

Według przepuszczonej objętości wody, a nie według kalendarza. Pojemność wkładu podaje producent filtra w litrach dla danej twardości węglanowej – im twardsza woda, tym szybciej wkład się wyczerpuje. Licznik przepływu na linii zasilającej piec ułatwia pilnowanie terminu.

Czy woda z osmozy nadaje się do pieca konwekcyjno-parowego?

Tylko wtedy, gdy przewiduje to producent. Rational dopuszcza osmozę przy chlorkach powyżej 80 mg/l, ale wymaga utrzymania przewodności min. 50 µS/cm, czyli woda nie może być całkowicie zdemineralizowana.

Źródła: Convotherm – Water Treatment Guidelines (2022); Rational USA – Water Filter / Water Conditioning Technologies (08/2024).