Kostkarka do lodu a twarda woda – kamień, mętny lód i jaki filtr

Opublikowano · 9 min czytania · Redakcja paletasoli.pl

Twarda woda w kostkarce do lodu odkłada kamień na parowniku, w dyszach i pompie, wydłuża cykl zamrażania i utrudnia oddzielanie kostek. Rozwiązaniem zwykle nie jest jednak woda ze zmiękczacza na sól: producenci kostkarek, np. Scotsman, nie zalecają zmiękczacza jako jedynego sposobu uzdatniania, a woda zmiękczona może dawać kostki miękkie, mętne i sklejone. Standardem jest filtr dedykowany do kostkarek – mechaniczny z węglem i inhibitorem kamienia (polifosfatem) – plus regularne odkamienianie według instrukcji. Sól tabletkowana przydaje się co najwyżej w obsłudze innych urządzeń w barze i kuchni.

Jak powstaje lód w kostkarce i gdzie odkłada się kamień

Większość profesjonalnych kostkarek natryskowych lub przepływowych działa tak: pompa podaje wodę z wanienki (sumpu) na schłodzony parownik, czysta woda zamarza warstwami, a minerały, których nie przyjęła struktura lodu, spływają z powrotem do wanienki. Pod koniec cyklu woda w wanience jest wyraźnie bardziej zmineralizowana niż woda z sieci – i to z niej wytrąca się kamień.

ElementCo robi kamieńObjaw
Parownik (płyta lub kubki)Warstwa kamienia izoluje, lód narasta wolniej i nierówno, kostki „przyklejają się” przy odszranianiuDłuższy cykl, mniej lodu na dobę, niepełne lub połamane kostki
Dysze natryskowe, rozdzielacz wodyZarastanie otworówPuste lub niedomrożone miejsca na płycie, kostki o nieregularnym kształcie
Pompa wodyOsad na wirniku, zatarcieHałas, spadek przepływu, awaria pompy
Czujniki poziomu i grubości loduOsad fałszuje odczytPrzelewanie wanienki, zbyt grube lub zbyt cienkie kostki
Ślimak i cylinder (wytwornice lodu łuskanego i nugget)Kamień na ściance cylindra zwiększa opórGłośna praca, zużycie łożysk i uszczelnień
Skraplacz chłodzony wodą (jeśli jest)Kamień na wymiennikuWysokie ciśnienie skraplania, większe zużycie prądu i wody

Kamień w kostkarce ma też wymiar higieniczny: chropowata warstwa osadu łatwiej zatrzymuje biofilm i zabrudzenia niż gładka stal czy tworzywo. Dlatego odkamienianie i dezynfekcja zawsze idą w parze.

Mętny lód – twarda woda czy coś innego?

Mętność kostek nie zawsze wynika z twardości. Przyczyny są zwykle trzy i warto je rozróżnić, zanim wymienisz filtr:

Woda zmiękczona nie rozwiązuje problemu mętności. Scotsman w biuletynie technicznym 2007-01 tłumaczy, że zmiękczanie nie zmniejsza zawartości minerałów, tylko je zamienia – wapń i magnez na sód. W wanience pod koniec cyklu nadal zostaje stężony roztwór soli, bez względu na to, czy woda była twarda, czy zmiękczona.

Dlaczego producenci odradzają wodę zmiękczoną w kostkarkach

Stanowisko Scotsmana (biuletyn 2007-01) jest jednoznaczne: firma nie zaleca zmiękczaczy jako jedynej metody uzdatniania wody dla kostkarek. Uzasadnienie:

  1. Woda zmiękczona zwykle nie jest lepsza od twardej w produkcji lodu – całkowita zawartość soli rozpuszczonych się nie zmienia.
  2. Zmiękczacz nie usuwa zawiesiny – jeśli w wodzie są cząstki stałe, i tak potrzebny jest filtr.
  3. Awaria zmiękczacza może być katastrofalna – jeśli zmiękczacz wpuści do instalacji solankę, metalowe elementy kostkarki mogą zostać poważnie uszkodzone.

Ten sam biuletyn uczciwie przyznaje, że w niektórych sytuacjach woda zmiękczona może ułatwić czyszczenie maszyny. Instrukcje innych kostkarek (głównie urządzeń mniejszych i do zabudowy) idą dalej i ostrzegają, że woda zmiękczona może dawać białe, miękkie kostki, które się sklejają – lód z dużą zawartością sodu zamarza mniej równomiernie. Część instrukcji wprost zaleca, by przy instalacji ze zmiękczaczem doprowadzić do kostkarki osobną linię wody niezmiękczonej.

Zasada praktyczna: kostkarkę zasilaj wodą wodociągową sprzed zmiękczacza, przez filtr przeznaczony do kostkarek. Jeśli w obiekcie cała instalacja jest za zmiękczaczem, poprowadź do kostkarki obejście z wodą surową albo zapytaj producenta, czy dopuszcza wodę zmiękczoną z twardością resztkową.

Typ kostkarki a wrażliwość na twardą wodę

Nie każda kostkarka reaguje na twardą wodę tak samo. Przed doborem filtra sprawdź, jaki masz typ urządzenia:

TypJak powstaje lódWrażliwość na kamień
Natryskowa / przepływowa (kostka pełna lub półkostka)Woda krąży po schłodzonej płycie, minerały wracają do wanienki i są okresowo spuszczaneŚrednia – osad głównie na płycie, w dyszach i wanience
Zanurzeniowa (palce chłodzące w wannie)Lód narasta na metalowych palcach zanurzonych w wodzieWysoka – woda w wannie zatęża się, kostki bywają mętne
Wytwornica lodu łuskanego lub nuggetLód zeskrobywany ślimakiem ze ścianki cylindraWysoka – kamień na cylindrze obciąża ślimak, łożyska i silnik

Kostkarki zużywają też więcej wody, niż wynika z masy lodu: część wody jest spuszczana razem z zatężonymi minerałami. Im twardsza woda, tym częściej producenci każą ustawić spust wanienki – to kolejny powód, by na twardej wodzie stosować filtr z inhibitorem kamienia, a nie liczyć wyłącznie na spust.

Filtry do kostkarek – co zawierają i jak działają

StopieńDziałanieUwagi
Filtr mechaniczny (wkład sedymentacyjny)Zatrzymuje piasek, rdzę, zawiesinęChroni zawory i dysze
Węgiel aktywnyUsuwa chlor, zapach i smakPoprawia smak lodu; część producentów celowo zostawia śladowy chlor, żeby ograniczyć rozwój drobnoustrojów w maszynie
Inhibitor kamienia (polifosfat)Dozowany w małej ilości wiąże wapń i opóźnia wytrącanie kamieniaNie usuwa twardości, tylko spowalnia osadzanie; skuteczność maleje przy bardzo twardej wodzie
Dekarbonizacja (wkład z wymieniaczem jonowym)Obniża twardość węglanowąRzadziej przy kostkarkach, częściej przy ekspresach i piecach
Odwrócona osmozaUsuwa większość soli rozpuszczonychPrzy bardzo zmineralizowanej wodzie lub wymaganiach co do krystalicznego lodu; wymaga zgody producenta kostkarki – czysta woda z osmozy bywa trudniejsza do zamrożenia w niektórych typach kostkarek

Producenci kostkarek oferują własne systemy filtrów (np. Scotsman AquaPatrol z dozowaniem polifosfatu), a niezależni producenci wkładów – wersje dedykowane do kostkarek. Dobierz wkład do wydajności kostkarki (litry na minutę i na dobę) i do twardości wody. Wkład wymieniasz według przepuszczonej objętości lub co najmniej w terminie podanym przez producenta wkładu – polifosfat się wyczerpuje, a węgiel po nasyceniu przestaje działać.

Odkamienianie kostkarki – rytm i dobre praktyki

Nawet najlepszy filtr nie zastąpi okresowego czyszczenia. Instrukcje kostkarek profesjonalnych przewidują odkamienianie i dezynfekcję środkami zalecanymi przez producenta (zwykle na bazie kwasów spożywczych), najczęściej co najmniej raz na pół roku, a przy twardej wodzie częściej. Ustal częstotliwość z serwisem na podstawie tego, jak szybko odkłada się osad.

Gdzie zmiękczacz na sól ma sens obok kostkarki

Kostkarka zwykle nie zużywa soli. Zmiękczacz pojawia się w jej otoczeniu w dwóch sytuacjach:

Przykład obliczeniowy: bar hotelowy z kostkarką i zmywarką do szkła

Sól [kg/rok] = 0,05 × woda zmiękczana [m³/rok] × twardość do usunięcia [°dH]

Wodę zużywaną przez kostkarkę do produkcji lodu pomijasz – idzie przez filtr, nie przez zmiękczacz.

Założenia (bar hotelowy, wartości orientacyjne – podstaw własne dane):

WariantObliczenieSól rocznie
Bar bez skraplacza wodnego0,05 × 165 × 15ok. 125 kg (ok. 7 worków)
Kostkarka ze skraplaczem chłodzonym wodą zmiękczoną – założone 1,0 m³/dobę wody chłodzącej (sprawdź w karcie danych), do usunięcia 18 °dH0,05 × 365 × 18 = ok. 330 kg, plus 125 kgok. 455 kg (ok. pół palety)

Jak widać, sama obsługa baru to kilka worków soli rocznie. Paleta (972 kg, ok. 1,12 zł netto za kg) ma sens dopiero wtedy, gdy sól kupuje cały obiekt – hotel z kuchnią, pralnią i ciepłą wodą – co opisujemy w artykule sól do zmiękczacza w hotelu.

Organizacja i kontrola w barze lub restauracji

CzęstotliwośćCzynność
CodziennieOcena lodu: przejrzystość, kształt, czy kostki się nie sklejają; czystość zasobnika
Co tydzieńKontrola soli w zmiękczaczu lub zmywarce (jeśli są), test twardości na linii zmiękczonej
Co miesiącOdczyt licznika lub daty filtra kostkarki, czyszczenie filtra powietrza skraplacza
Co 6 miesięcy lub wg instrukcjiOdkamienianie i dezynfekcja kostkarki, wymiana wkładu filtra
Co rokAnaliza wody (twardość, chlorki, żelazo), przegląd serwisowy

Typowe błędy

Lista kontrolna dla właściciela lokalu lub szefa baru

  • Znam twardość wody, zawartość chlorków i żelaza.
  • Kostkarka jest zasilana wodą sprzed zmiękczacza, przez filtr przeznaczony do kostkarek.
  • Wkład filtra jest dobrany do wydajności kostkarki i wymieniany według objętości lub terminu.
  • Odkamienianie i dezynfekcja są wpisane w kalendarz, z zapisem dat.
  • Jeśli kostkarka ma skraplacz wodny, wiem, czy producent dopuszcza na tej linii wodę zmiękczoną.
  • Zmywarka do szkła i ciepła woda mają wodę zmiękczoną, a sól jest pod kontrolą.
  • Lód oceniam codziennie – przejrzystość, kształt, sklejanie.

Dobór twardości dla różnych urządzeń w jednym obiekcie zestawiamy w artykule twardość resztkowa dla urządzeń, a problemy pieców konwekcyjno-parowych – w artykule woda w gastronomii.

Najczęstsze pytania

Czy kostkarkę do lodu można podłączyć do wody ze zmiękczacza?

Producenci zwykle tego nie zalecają. Scotsman nie rekomenduje zmiękczacza jako jedynej metody uzdatniania, a instrukcje wielu kostkarek ostrzegają przed miękkimi, sklejającymi się kostkami. Lepszy jest filtr przeznaczony do kostkarek.

Dlaczego lód z kostkarki jest biały w środku?

Najczęściej z powodu wysokiej mineralizacji wody, kamienia na parowniku albo zbyt rzadkiego spuszczania zatężonej wody z wanienki. W kostkarkach zanurzeniowych mleczny środek bywa też efektem rozpuszczonego powietrza.

Jak często odkamieniać kostkarkę do lodu?

Zgodnie z instrukcją producenta – w praktyce zwykle co najmniej co pół roku, a przy twardej wodzie częściej. Częstotliwość najlepiej ustalić z serwisem na podstawie tempa narastania osadu.

Co to jest filtr z polifosfatem do kostkarki?

To wkład, który oprócz filtracji dozuje do wody niewielką ilość polifosfatu. Polifosfat wiąże wapń i opóźnia wytrącanie kamienia, ale nie usuwa twardości, a jego zapas się wyczerpuje, więc wkład trzeba wymieniać.

Czy woda z odwróconej osmozy jest dobra do kostkarki?

Daje bardzo przejrzysty lód, ale nie każda kostkarka dobrze pracuje na wodzie prawie pozbawionej minerałów. Przed instalacją osmozy sprawdź zalecenia producenta konkretnej kostkarki.

Źródła: Scotsman – Product Application Bulletin 2007-01: Water Softeners Used with Scotsman Ice Machines.