Cukiernia i lodziarnia – jaka woda do pieca, parownicy i maszyn do lodów

Opublikowano · 9 min czytania · Redakcja paletasoli.pl

W cukierni i lodziarni zmiękczacz wody jonowymienny chroni sprzęt, który zużywa najwięcej wody i najbardziej cierpi od kamienia: piec z nawilżaniem, komorę garowniczą, ekspres do kawy, zmywarkę, wytwornicę lodu oraz układy chłodzenia maszyn do lodów. Nie służy za to do poprawiania smaku wyrobów – do wody wchodzącej do ciasta, kremu i masy lodowej stosuje się filtr węglowy, a w razie potrzeby osmozę. W małym zakładzie jedno urządzenie na wejściu do wody technicznej zwykle wystarcza, a roczne zużycie soli mieści się w jednej palecie.

Gdzie cukiernia zużywa wodę

W cukierni i lodziarni woda pracuje w kilku miejscach, które mają różne wymagania:

Pierwsze sześć pozycji to woda techniczna – tu zmiękczacz ma sens. Ostatnia pozycja to woda produktowa – decyzja należy do cukiernika. Podobny podział stosuje się w piekarni; zobacz piekarnia – woda zmiękczona i piec konwekcyjno-parowy w gastronomii.

Piec z nawilżaniem – kamień, który widać po tygodniach

W piecach z parą kamień pojawia się szybciej, niż się spodziewa użytkownik: generator pary i dysze wtrysku pracują w wysokiej temperaturze, a woda odparowuje i zostawia osad. Skutki:

Producenci pieców podają wymagania co do wody w instrukcji: zwykle maksymalną twardość ogólną w °dH, maksymalną zawartość chlorków i zakres pH, a przy generatorach pary – często dopuszczalną przewodność. Zawsze obowiązuje dokumentacja konkretnego pieca, ponieważ na wymogi gwarancyjne wpływa model. Skala problemu i dobór urządzeń są opisane w tekście o uzdatnianiu wody w gastronomii.

Maszyny do lodów i kostkarki

Maszyny do lodów (do lodów włoskich, do lodów rzemieślniczych w cylindrze, pasteryzatory i zamrażarki partiowe) są wyposażone w układ chłodniczy. W modelach z chłodzeniem powietrznym woda nie jest używana do chłodzenia, ale do mycia. W modelach z chłodzeniem wodnym woda przepływa przez skraplacz, a twardość wody wpływa na osadzanie kamienia na rurach i spadek sprawności agregatu. Producent zazwyczaj zaleca określony przepływ i temperaturę wody chłodzącej oraz regularne czyszczenie skraplacza.

Kostkarka do lodu wymaga szczególnej uwagi: lód jest produktem spożywczym, a kostkarka wytwarza go z wody, która ma z nim bezpośredni kontakt. Kamień w kostkarce, zalegający na parowniku, zmniejsza wydajność, a filtry i zmiękczanie ograniczają osad; przejrzystość lodu zależy dodatkowo od filtracji i odgazowania. Szczegóły są w artykule o kostkarce do lodu i twardej wodzie. Ponieważ lód jest składnikiem napojów, woda do kostkarki ma spełniać wymagania wody przeznaczonej do spożycia, a jej obróbka powinna być zgodna z instrukcją producenta.

Ekspres do kawy, zmywarka i szkło

Cukiernia z kawiarnią ma te same potrzeby co lokal gastronomiczny: ekspres z bojlerem i grupami parzenia, zmywarka do szkła i naczyń, witryny chłodnicze z odszranianiem. Twarda woda skraca życie bojlera, zatyka dysze parowe i zmienia smak kawy, a zmiękczona woda wymaga kontroli, bo całkowite zmiękczenie nie zawsze jest korzystne dla parzenia – barista i producent ekspresu zwykle zalecają twardość resztkową w określonym przedziale. Temat omawiamy w artykułach o kawiarni z ekspresem kolbowym oraz o soli regeneracyjnej do zmywarki gastronomicznej. Warto tu zapamiętać, że sól do zmywarki ma osobny zbiornik i nie zastępuje zmiękczacza na wejściu wody.

Czy zmiękczona woda nadaje się do ciasta i lodów

Zmiękczona woda jest wodą pitną o niższej twardości i wyższej zawartości sodu. Wpływ na wyroby zależy od receptury. Twardość wody wpływa na ciasto drożdżowe i na stabilność kremów, ale cukiernicy, których zakład ma bardzo twardą wodę, zwykle kierują do wyrobów wodę przefiltrowaną na węglu, a nie zmiękczoną. Mając wątpliwości, warto zrobić próbę przy jednej recepturze i porównać wynik. Do lodów wodnych i sorbetów, w których woda jest głównym składnikiem, technolodzy często wybierają wodę o niskiej mineralizacji, np. po filtrze osmotycznym, ponieważ rozpuszczone sole wpływają na smak i temperaturę zamarzania masy.

Dlatego dobrą praktyką jest rozdzielenie obiegów: zmiękczacz na wejściu wody technicznej, a do ciasta i mas – punkt poboru przed zmiękczaczem lub z filtrem. Nie zakładamy, że jedno rozwiązanie jest idealne dla każdej receptury; ważne, by zachować świadomy podział. Jak oddzielić strumienie, pokazuje artykuł o stacji uzdatniania wody w zakładzie.

Dobór zmiękczacza do małego zakładu

Cukiernia z lodziarnią i kawiarnią ma zwykle zużycie wody technicznej od 0,5 do kilku m³ na dobę, z wyraźnym szczytem w sezonie letnim (lody) i przed świętami (ciasta). Nadaje się kompaktowy zmiękczacz z zaworem objętościowym. Dane do doboru:

  1. twardość wody (z wodociągu, w °dH) i ewentualne żelazo,
  2. suma wymagań urządzeń: piec, ekspres, zmywarka, lodówki, kostkarka,
  3. przepływ szczytowy, np. gdy piec napełnia się, a zmywarka pracuje,
  4. miejsce na zmiękczacz, zbiornik solanki i odpływ,
  5. sposób dostarczania soli i miejsce jej magazynowania.

Wyczerpujący przewodnik – dobór zmiękczacza dla obiektu. Zakłady z jedną linią mogą też korzystać z mniejszych rozwiązań, ale przy ciągłej pracy pieców i zmywarki zalecamy urządzenie z zapasem wydajności.

Ile soli zużywa cukiernia z lodziarnią

Przykład ilustracyjny. Zakład z piecem, zmywarką, ekspresem i maszynami do lodów: 1 m³ wody zmiękczanej na dobę, 330 dni pracy w roku, twardość wody 17 °dH.

Woda zmiękczana rocznie: 1 m³ × 330 = 330 m³.
Sól: 330 m³ × 17 °dH × 0,05 kg/(m³·°dH) ≈ 280 kg rocznie.
To ok. 16 worków po 18 kg – jedna paleta (972 kg) starcza na ponad trzy lata przy takim zużyciu.

Wartość jest szacunkowa (przelicznik 0,05 kg na 1 m³ i 1 °dH, zakres praktyczny 0,04–0,06). Przy tak niskim zużyciu zapas na lata ma też wadę: sól stoi i zbryla się, jeśli jest wilgotno. Kupując pełną paletę, rozsądnie jest dzielić ją z innym lokalem w budynku albo przemyśleć worki; zobacz porównanie w artykule sól tabletkowana – worek czy paleta. Dla większych cukierni produkcyjnych z kilkoma piecami zużycie wzrasta kilkukrotnie i paleta rocznie ma sens; wtedy pomocny jest tekst ile palet soli na rok. Zasady przechowywania – jak przechowywać sól tabletkowaną.

Sezon letni i święta – szczyty zużycia wody

Lodziarnia pracuje intensywnie od maja do września, a cukiernia – przed Bożym Narodzeniem, Wielkanocą i w sezonie komunijnym. W szczycie zużycie wody technicznej rośnie wielokrotnie: piec pracuje na kilku zmianach, zmywarka nie przestaje, a maszyny do lodów są myte po każdym cyklu. Zmiękczacz dobrany do średniej, a nie do szczytu, zacznie wtedy przepuszczać twardą wodę, bo regeneracja nie nadąża. Zanim zakład wejdzie w sezon, warto sprawdzić trzy rzeczy: ustawienie regeneracji (liczbę litrów między regeneracjami przy aktualnej twardości), stan zbiornika solanki i twardość wody za zmiękczaczem. Gdy szczyt wynosi kilkukrotność średniej, rozważ zmiękczacz dwukolumnowy – patrz zmiękczacz przemysłowy duplex.

W przerwie zimowej lodziarnie sezonowe zamykają instalację. Przed zamknięciem zbiornik solanki najlepiej opróżnić i wyczyścić, a przed otwarciem – napełnić świeżą solą i wykonać ręczną regenerację. Pozostawiona w zbiorniku sól w wilgotnym pomieszczeniu tworzy twardą bryłę, której usuwanie bywa uciążliwe; przyczyny opisuje artykuł zbrylenie soli w workach.

Zakup soli dla małego zakładu

Przy zużyciu rzędu kilkuset kilogramów rocznie zakup pełnej palety (54 worki po 18 kg, 972 kg) oznacza zapas na lata. Z drugiej strony cena za kilogram soli w pełnej palecie jest niższa niż w pojedynczych workach, a dostawa na paletę oszczędza czas. Dla zakładu bez magazynu rozsądne są dwa rozwiązania: wspólny zakup z sąsiednimi lokalami (patrz zakup grupowy soli tabletkowanej) albo dostawy cykliczne rozłożone na kilka terminów (dostawy cykliczne soli dla firm). Paleta jest foliowana, więc może stać w suchym pomieszczeniu technicznym, byle nie na wilgotnej posadzce. Jeśli to zakład z większą produkcją, zużycie wzrośnie kilkukrotnie, a paleta rocznie stanie się standardem.

Higiena i konserwacja w zakładzie spożywczym

W zakładzie, który wytwarza żywność, zmiękczacz jest elementem instalacji wodnej i podlega ogólnym wymaganiom higieny. Zbiornik solanki utrzymuje się w czystości, a wodę w złożu po dłuższej przerwie regeneruje i płucze. Zmiękczacz nie jest jednak źródłem zagrożeń, o ile jest serwisowany – woda stojąca w złożu przez wiele dni (np. po przerwie urlopowej cukierni) wymaga regeneracji przed użyciem. Opisujemy to w artykule dezynfekcja zmiękczacza wody w obiekcie. Wymagania sanitarne konkretnego zakładu ustala jego system jakości – niniejszy artykuł ma charakter informacyjny.

Dobrą praktyką jest też zapis: data ostatniego serwisu, twardość za zmiękczaczem, stan soli. Zakład z kilkoma pracownikami najczęściej kontroluje te dane raz w tygodniu; kontrola pracy zmiękczacza w firmie pokazuje prosty plan.

Typowe błędy w cukierniach i lodziarniach

Najczęstsze pytania

Czy cukiernia potrzebuje zmiękczacza wody?

Jeśli ma piec z nawilżaniem, zmywarkę, ekspres lub maszyny do lodów z chłodzeniem wodnym i woda jest twarda – zwykle tak, bo kamień skraca życie tych urządzeń i podnosi koszty energii.

Jaka woda do pieca cukierniczego?

Taka, jaką wskazuje instrukcja pieca – zwykle o niskiej twardości i ograniczonej zawartości chlorków. Przy twardej wodzie standardem jest zmiękczacz, a przy generatorze pary czasem dodatkowo filtr osmotyczny.

Czy maszyna do lodów potrzebuje miękkiej wody?

Maszyny z chłodzeniem powietrznym nie zużywają wody na skraplacz, a z chłodzeniem wodnym – tak, wtedy zmiękczanie ogranicza osad na skraplaczu. Szczegóły podaje producent maszyny.

Czy do ciasta i lodów lepiej użyć wody zmiękczonej?

Nie ma jednej odpowiedzi. Woda zmiękczona zawiera więcej sodu, więc do wrażliwych receptur często stosuje się wodę po filtrze węglowym lub osmozie. Warto zrobić próbę z konkretną recepturą.

Ile soli zużywa mała cukiernia?

Szacunkowo 0,05 kg soli na każdy 1 m³ wody i 1 °dH. Przy 330 m³ wody rocznie i twardości 17 °dH to ok. 280 kg, czyli kilkanaście worków.

Czy zmiękczacz zastąpi sól do zmywarki?

Nie. Zmywarka ma własny zbiornik soli i własny układ zmiękczania; zmiękczacz na wejściu zmniejsza jednak jej obciążenie i zużycie soli.