Ścieki z regeneracji zmiękczacza – chlorki, przepisy i odprowadzanie solanki
Podczas regeneracji zmiękczacza do kanalizacji trafia praktycznie cała zużyta sól – w postaci roztworu chlorków sodu, wapnia i magnezu. Około 61% masy soli to chlor, więc 10 kg tabletek oznacza ok. 6 kg chlorków w ściekach. Dla ścieków przemysłowych wprowadzanych do kanalizacji rozporządzenie Ministra Budownictwa ustala wartość dopuszczalną chlorków 1000 mg Cl/l. W typowym hotelu czy biurowcu solanka rozcieńcza się w pozostałych ściekach i średnie stężenie jest kilkukrotnie niższe, ale w zakładach z dużymi stacjami zmiękczania, przy małym przepływie ścieków lub przy szambie i oczyszczalni przydomowej trzeba to policzyć.
Co wypływa ze zmiękczacza podczas regeneracji
Regeneracja składa się z kilku faz: płukania wstecznego (spulchnienie złoża i usunięcie zawiesin), zasysania solanki, płukania wolnego i szybkiego oraz napełniania zbiornika solanki. Ze wszystkich faz poza ostatnią woda idzie do odpływu. Najbardziej obciążone są ścieki z zasysania solanki i płukania wolnego – zawierają:
- nadmiar chlorku sodu, który nie wziął udziału w wymianie jonowej (regeneracja wymaga nadmiaru soli w stosunku do stechiometrii);
- chlorki wapnia i magnezu, czyli twardość „zdjętą” ze złoża;
- zawiesiny i niewielkie ilości żelaza z płukania wstecznego.
Z punktu widzenia bilansu chlorków nie ma znaczenia, ile soli poszło na wymianę, a ile było nadmiarem – cały chlor z soli opuszcza zmiękczacz w ściekach. Dlatego ilość chlorków liczy się wprost z ilości zużytej soli.
Jak policzyć ilość chlorków w ściekach
Chlorek sodu NaCl ma masę molową ok. 58,44 g/mol, z czego chlor to ok. 35,45 g/mol. Udział chloru wynosi więc ok. 60,7%. Sól tabletkowana o czystości 99,5% NaCl daje praktycznie tyle samo.
Wzór: chlorki w ściekach [kg Cl] ≈ zużyta sól [kg] × 0,607
Średnie stężenie w odpływie budynku: stężenie [mg Cl/l] ≈ chlorki [kg] × 1 000 000 / objętość ścieków [l]
Zużycie soli możesz oszacować z przelicznika ok. 0,05 kg soli na 1 m³ wody i 1 °dH twardości do usunięcia.
Przykład: hotel zużywa 25 m³ zmiękczonej wody dziennie przy twardości 18 °dH. Zużycie soli to 25 × 18 × 0,05 ≈ 22,5 kg na dobę, czyli ok. 13,7 kg chlorków. Jeśli z całego hotelu odpływa 40 m³ ścieków na dobę, średnie dodatkowe stężenie chlorków wynosi ok. 340 mg/l. Do tego dochodzą chlorki, które woda wodociągowa i ścieki bytowe zawierają same z siebie.
Ten sam hotel, ale z kanalizacją, do której w nocy płynie prawie wyłącznie odpływ ze zmiękczacza, chwilowo może mieć w studzience stężenia wielokrotnie wyższe. Pojedyncza regeneracja dużego zmiękczacza to kilka do kilkunastu kilogramów soli rozpuszczonych w kilkuset litrach wody – stężenie w samym odpływie z regeneracji liczy się w dziesiątkach tysięcy mg/l.
Tabela: chlorki z regeneracji przy różnym zużyciu soli
| Zużycie soli | Chlorki w ściekach | Średnie stężenie przy 10 m³ ścieków/dobę | przy 50 m³/dobę |
|---|---|---|---|
| 5 kg/dobę | ok. 3,0 kg | ok. 300 mg/l | ok. 60 mg/l |
| 10 kg/dobę | ok. 6,1 kg | ok. 610 mg/l | ok. 120 mg/l |
| 20 kg/dobę | ok. 12,1 kg | ok. 1 210 mg/l | ok. 240 mg/l |
| 50 kg/dobę | ok. 30,4 kg | ok. 3 040 mg/l | ok. 610 mg/l |
| 100 kg/dobę | ok. 60,7 kg | ok. 6 070 mg/l | ok. 1 210 mg/l |
Wartości to średnie dobowe przyrosty stężenia, bez chlorków obecnych w wodzie i ściekach bytowych. Pokazują, kiedy temat robi się istotny: przy dużym zużyciu soli i małym przepływie pozostałych ścieków. Zużycie soli w obiekcie policzysz dokładniej według artykułu ile soli zużywa zmiękczacz wody.
Przepisy: limit chlorków dla ścieków przemysłowych
Warunki wprowadzania ścieków przemysłowych do urządzeń kanalizacyjnych określa rozporządzenie Ministra Budownictwa z 14 lipca 2006 r. w sprawie sposobu realizacji obowiązków dostawców ścieków przemysłowych oraz warunków wprowadzania ścieków do urządzeń kanalizacyjnych (tekst jednolity Dz.U. 2016 poz. 1757, zmienione Dz.U. 2015 poz. 1456). Załącznik do rozporządzenia podaje wartości dopuszczalne m.in.:
| Wskaźnik | Wartość dopuszczalna |
|---|---|
| Chlorki | 1000 mg Cl/l |
| Siarczany | 500 mg SO4/l |
| Zawiesiny łatwo opadające | 10 ml/l |
Ważne zastrzeżenia:
- Przepisy dotyczą ścieków przemysłowych, czyli ścieków z działalności gospodarczej innych niż bytowe. Ścieki z hotelu, restauracji czy biurowca to w większości ścieki bytowe, a odpływ z regeneracji jest jego niewielką częścią – o kwalifikacji i warunkach odbioru decyduje umowa z przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym i regulamin gminy.
- Przedsiębiorstwo wodociągowe może w umowie ustalić własne warunki i przeprowadzać kontrolę ścieków; przy zakładach produkcyjnych z dużą stacją zmiękczania często wymaga się studzienki kontrolnej.
- Wartości odnoszą się do ścieków wprowadzanych do kanalizacji, a nie do samego odpływu z zmiękczacza – liczy się stężenie w miejscu wprowadzenia do sieci.
Jeśli prowadzisz zakład z dużym zużyciem soli (pralnia przemysłowa, zakład spożywczy, kotłownia parowa, myjnia), zapytaj swoje przedsiębiorstwo wodociągowe o warunki z umowy i ewentualne pomiary. O wodzie w takich obiektach piszemy w tekstach pralnia przemysłowa – uzdatnianie wody i kotły parowe – uzdatnianie wody.
Szambo i przydomowa oczyszczalnia – na co uważać
W obiektach poza siecią kanalizacyjną (pensjonaty, agroturystyka, ośrodki, gospodarstwa) odpływ ze zmiękczacza trafia do zbiornika bezodpływowego albo do oczyszczalni przydomowej. Sytuacje są różne:
- Zbiornik bezodpływowy (szambo) – solanka zwiększa objętość ścieków do wywiezienia o objętość wody z regeneracji. W małych obiektach to kilkaset litrów na regenerację, czyli przy częstych regeneracjach zauważalna część wywozów.
- Oczyszczalnia biologiczna – wysokie stężenie soli może zaburzać pracę osadu czynnego lub złoża biologicznego, zwłaszcza przy małej objętości oczyszczalni i dużej porcji solanki naraz. Część producentów oczyszczalni przydomowych w instrukcjach zaleca odprowadzanie wody z regeneracji poza oczyszczalnię albo ogranicza jej ilość – sprawdź instrukcję i warunki gwarancji swojego urządzenia.
- Rozsączanie do gruntu – odprowadzanie solanki do gruntu wymaga oceny zgodności z prawem wodnym i lokalnymi warunkami; nie rób tego bez sprawdzenia przepisów i pozwolenia, jeśli jest wymagane.
Sposób na mniejszy problem jest zawsze ten sam: mniej soli na tę samą ilość zmiękczonej wody. W obiektach z wodą ze studni dochodzi jeszcze żelazo, które obciąża zarówno zmiękczacz, jak i ścieki – więcej w artykule pensjonat i agroturystyka – woda ze studni.
Trzy przykłady obliczeń dla różnych obiektów
Ten sam wzór daje bardzo różne wnioski w zależności od tego, ile wody przechodzi przez zmiękczacz i ile ścieków odpływa z obiektu. Poniżej trzy przykłady liczone przelicznikiem 0,05 kg soli na m³ i °dH (dla uproszczenia bez chlorków obecnych w wodzie wodociągowej).
| Obiekt | Zmiękczana woda i twardość | Sól na dobę | Chlorki na dobę | Ścieki na dobę | Średni przyrost Cl |
|---|---|---|---|---|---|
| Pralnia przemysłowa | 40 m³, 20 °dH | ok. 40 kg | ok. 24 kg | 45 m³ | ok. 540 mg/l |
| Kotłownia z siecią i ubytkami wody | 3 m³, 22 °dH | ok. 3,3 kg | ok. 2 kg | 4 m³ (głównie odmulanie i regeneracja) | ok. 500 mg/l |
| Pensjonat ze studnią i szambem | 4 m³, 25 °dH | ok. 5 kg | ok. 3 kg | 5 m³ | ok. 600 mg/l |
Wnioski z tabeli:
- W pralni średnie stężenie mieści się w limicie, ale regeneracje dużych kolumn następują naraz, więc chwilowe stężenia w studzience mogą być wysokie – zakład tej skali powinien znać warunki swojej umowy kanalizacyjnej.
- W kotłowni ilość soli jest mała, ale ścieków też mało, więc względny udział chlorków jest duży. Jeśli zużycie soli rośnie, najpierw szukaj nieszczelności instalacji grzewczej.
- W pensjonacie liczy się nie tyle limit, co obciążenie szamba lub oczyszczalni – kilkaset litrów słonej wody na regenerację to znacząca część ścieków małego obiektu.
Jak ograniczyć ilość soli i chlorków w ściekach
Każdy kilogram soli, którego zmiękczacz nie zużyje, to ok. 0,6 kg chlorków mniej w ściekach i niższy koszt. Najważniejsze kroki:
- Regeneracja objętościowa zamiast czasowej. Zmiękczacz regenerujący się „co trzy dni” niezależnie od zużycia wody marnuje sól w okresach niskiego obłożenia.
- Prawidłowa twardość wejściowa w sterowniku. Za wysoka nastawa skraca cykl i zwiększa liczbę regeneracji.
- Zmiękczanie tylko tam, gdzie trzeba. Woda do spłukiwania toalet, podlewania i części kuchni nie musi być zmiękczana – osobna gałąź wody surowej zmniejsza ilość wody przechodzącej przez zmiękczacz.
- Twardość resztkowa zamiast 0 °dH tam, gdzie urządzenia na to pozwalają – opis w artykule twardość resztkowa dla urządzeń.
- Dawka soli dopasowana do złoża – zbyt wysoka dawka na litr żywicy zwiększa zużycie soli szybciej niż pojemność.
- Szczelna instalacja – w kotłowniach wysokie zużycie soli często oznacza ubytki wody w instalacji grzewczej.
Kolejne pomysły z przykładami liczbowymi zebraliśmy w tekście koszt zmiękczania 1 m³ wody.
Kiedy warto zmierzyć chlorki zamiast je liczyć
Obliczenie wystarcza do oceny rzędu wielkości. Pomiar w akredytowanym laboratorium ma sens, gdy obiekt zużywa kilkadziesiąt kilogramów soli dziennie, gdy wodociąg wskazał przekroczenia w kontroli ścieków, gdy planujesz rozbudowę stacji zmiękczania albo gdy odpływ trafia do oczyszczalni przydomowej, która zaczęła gorzej pracować. Próbkę pobiera się wtedy w studzience kontrolnej w czasie typowej pracy i – osobno – podczas regeneracji, żeby zobaczyć zarówno średnią, jak i szczyt. Wynik porównaj z warunkami z umowy, a nie tylko z wartością z rozporządzenia.
Czy zamiast soli można użyć chlorku potasu
Chlorek potasu też regeneruje złoże kationitowe i jest czasem proponowany jako „zamiennik soli”. Z punktu widzenia chlorków w ściekach nic nie zyskujesz – KCl również wprowadza chlorki, a ze względu na wyższą masę molową potrzeba go więcej na tę samą pojemność. Jest też wyraźnie droższy. W obiektach komercyjnych standardem pozostaje sól tabletkowana NaCl. Jeśli obiekt zużywa jej dużo, opłaca się kupować ją w paletach – 972 kg w workach po 18 kg za 1 089 zł netto z dostawą.
Lista kontrolna dla zarządcy obiektu
- Znam roczne zużycie soli (z faktur lub dziennika dosypywania).
- Policzyłem chlorki: zużycie soli × 0,607.
- Znam ilość ścieków odprowadzanych z obiektu (z faktur za ścieki).
- Średnie dodatkowe stężenie chlorków jest wyraźnie poniżej 1000 mg/l.
- Sprawdziłem warunki odbioru ścieków w umowie z wodociągiem.
- Przy szambie lub oczyszczalni przydomowej sprawdziłem instrukcję i zalecenia producenta.
- Zmiękczacz regeneruje się objętościowo, a nastawy twardości są aktualne.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie jest poradą prawną. Warunki odprowadzania ścieków dla konkretnego obiektu określa umowa z przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym, regulamin gminy i – w przypadku urządzeń przydomowych – instrukcja producenta oraz przepisy prawa wodnego.
Najczęstsze pytania
Czy wodę z regeneracji zmiękczacza można odprowadzić do kanalizacji?
Tak, w typowych budynkach odpływ z regeneracji odprowadza się do kanalizacji przez syfon z przerwą powietrzną. Przy dużych stacjach zmiękczania w zakładach warto sprawdzić warunki umowy z wodociągiem i stężenie chlorków w ściekach.
Ile wody zużywa jedna regeneracja zmiękczacza?
Zależy od wielkości złoża i ustawień zaworu. Małe zmiękczacze zużywają kilkadziesiąt do ok. stu kilkudziesięciu litrów, zmiękczacze obiektowe kilkaset litrów i więcej. Dokładną wartość podaje instrukcja urządzenia.
Czy solanka ze zmiękczacza szkodzi oczyszczalni przydomowej?
Duża porcja stężonej solanki może zaburzać pracę biologii w małej oczyszczalni. Część producentów zaleca odprowadzanie wody z regeneracji poza oczyszczalnię – decyduje instrukcja konkretnego urządzenia.
Ile chlorków powstaje z worka soli 18 kg?
Około 10,9 kg chlorków, bo chlor stanowi ok. 60,7% masy chlorku sodu. Cała ta ilość trafia do ścieków w kolejnych regeneracjach.
Jaki jest dopuszczalny poziom chlorków w ściekach do kanalizacji?
Dla ścieków przemysłowych rozporządzenie w sprawie warunków wprowadzania ścieków do urządzeń kanalizacyjnych podaje 1000 mg Cl/l. Przedsiębiorstwo wodociągowe może w umowie określić warunki odbioru ścieków dla danego obiektu.
Źródła: Obwieszczenie w sprawie tekstu jednolitego rozporządzenia o warunkach wprowadzania ścieków do urządzeń kanalizacyjnych (Dz.U. 2016 poz. 1757); Rozporządzenie zmieniające z 2015 r., załącznik – wartości dopuszczalne (Dz.U. 2015 poz. 1456).