Karta charakterystyki soli tabletkowanej – czy jest obowiązkowa?

Opublikowano · 9 min czytania · Redakcja paletasoli.pl

Sól tabletkowana to chlorek sodu (CAS 7647-14-5, WE 231-598-3), który nie jest sklasyfikowany jako substancja niebezpieczna. Dlatego rozporządzenie REACH nie nakłada obowiązku dostarczania dla niej karty charakterystyki (SDS) – art. 31 wymaga jej dla substancji niebezpiecznych, PBT/vPvB i z listy kandydackiej. Mimo to wielu producentów i dystrybutorów udostępnia kartę dobrowolnie, a dla zakładu jest to wygodny dokument do oceny ryzyka i instrukcji BHP. Poniżej wyjaśniamy, co powinno się w niej znaleźć i jakie dokumenty warto mieć w firmie.

Dane identyfikacyjne chlorku sodu

Zanim przejdziemy do przepisów, zbierzmy podstawowe dane, które pojawiają się w każdej rzetelnej karcie charakterystyki soli i które przydają się w dokumentacji zakładu:

PozycjaWartość
Nazwa chemicznachlorek sodu
WzórNaCl
Numer CAS7647-14-5
Numer WE (EC)231-598-3
Klasyfikacja wg CLPniesklasyfikowany jako niebezpieczny
Transport (ADR)nie jest towarem niebezpiecznym, nie ma numeru UN
Temperatura topnienia802 °C
Rozpuszczalność w wodzieok. 360 g w litrze wody w temperaturze pokojowej; solanka nasycona to ok. 26% masowo
Twardość2–2,5 w skali Mohsa

Norma PN-EN 973, która opisuje sól do regeneracji wymieniaczy jonowych, wprost zaznacza, że chlorek sodu nie podlega przepisom o oznakowaniu substancji niebezpiecznych i nie jest klasyfikowany jako towar niebezpieczny w transporcie drogowym, kolejowym, morskim i lotniczym.

Czy karta charakterystyki soli jest obowiązkowa – REACH art. 31

Obowiązek sporządzenia i przekazania karty charakterystyki wynika z art. 31 rozporządzenia REACH (WE nr 1907/2006). Dostawca substancji musi przekazać odbiorcy kartę charakterystyki, gdy substancja:

Chlorek sodu nie spełnia żadnego z tych warunków. Nie jest sklasyfikowany jako niebezpieczny, nie jest PBT ani vPvB i nie znajduje się na liście kandydackiej. W efekcie dla soli tabletkowanej REACH nie wymaga karty charakterystyki.

W takim przypadku zastosowanie ma art. 32 REACH: dostawca substancji, dla której karta nie jest wymagana, przekazuje odbiorcom informacje istotne dla bezpiecznego stosowania – m.in. numer rejestracji (jeśli jest dostępny), informacje o ewentualnym zezwoleniu lub ograniczeniu oraz inne dostępne dane potrzebne do zarządzania ryzykiem. Przy soli te informacje są zwykle bardzo krótkie.

W praktyce: karta charakterystyki soli to dokument dobrowolny. Jeśli dostawca ją udostępnia – świetnie, to wygodne źródło danych do dokumentacji BHP. Jeśli nie – nie łamie przepisów, ale możesz poprosić o specyfikację techniczną i podstawowe informacje o bezpiecznym stosowaniu.

Uwaga na mieszaniny. Inaczej może wyglądać sytuacja produktów, które nie są czystą solą – np. preparatów z dodatkami dezynfekującymi lub środkami czyszczącymi do zmiękczaczy. Ich klasyfikacja zależy od składu i dla nich karta może być obowiązkowa. Sól tabletkowana zgodna z PN-EN 973 może zawierać jedynie niewielki dodatek środka przeciwzbrylającego (do 20 mg/kg), który nie zmienia jej klasyfikacji.

Co zawiera karta charakterystyki – 16 sekcji

Jeśli dostawca udostępnia SDS, powinna mieć układ określony w załączniku II do REACH (w aktualnym brzmieniu nadanym rozporządzeniem Komisji (UE) 2020/878), czyli 16 sekcji w stałej kolejności, w języku polskim:

SekcjaTytułCzego spodziewać się przy chlorku sodu
1Identyfikacja substancji i przedsiębiorstwanazwa handlowa, zastosowanie (regeneracja zmiękczaczy), dane dostawcy, kontakt alarmowy
2Identyfikacja zagrożeńbrak klasyfikacji, brak piktogramów i haseł ostrzegawczych
3Skład / informacja o składnikachchlorek sodu, CAS 7647-14-5, WE 231-598-3, ewentualne dodatki
4Środki pierwszej pomocyoczy: płukać wodą; skóra: zmyć; połknięcie dużej ilości: wypić wodę, przy dolegliwościach – lekarz
5Postępowanie w przypadku pożaruprodukt niepalny; gasić środkami odpowiednimi dla otoczenia
6Niezamierzone uwolnienie do środowiskazebrać mechanicznie, unikać spłukiwania dużych ilości do gleby i wód
7Postępowanie i magazynowanieprzechowywać w suchym miejscu, z dala od silnych kwasów i utleniaczy
8Kontrola narażenia / środki ochrony indywidualnejrękawice przy dłuższym kontakcie, okulary przy pyleniu
9Właściwości fizyczne i chemicznebiałe tabletki, bezwonne, topnienie 802 °C, dobrze rozpuszczalne w wodzie
10Stabilność i reaktywnośćstabilny; reaguje m.in. z kwasem siarkowym, fosforowym i silnymi utleniaczami
11Informacje toksykologiczneniska toksyczność; możliwe podrażnienie oczu przy kontakcie z kryształkami
12Informacje ekologiczneduże ilości soli szkodzą roślinom i organizmom słodkowodnym
13Postępowanie z odpadamizgodnie z lokalnymi przepisami; opakowania z tworzyw do recyklingu
14Informacje dotyczące transportunie podlega przepisom o towarach niebezpiecznych
15Informacje dotyczące przepisów prawnychodniesienia do REACH, CLP, ewentualnie norm
16Inne informacjedata sporządzenia, wersja, zmiany

Treść kolumny „czego spodziewać się” to typowe zapisy spotykane w kartach dla chlorku sodu – zawsze czytaj kartę swojego dostawcy, bo może zawierać informacje specyficzne dla jego produktu (np. o dodatkach).

Jak sprawdzić, czy karta jest rzetelna

Skoro SDS dla soli jest dobrowolna, jej jakość bywa różna. Zwróć uwagę na kilka rzeczy:

  1. Język. Karta powinna być po polsku. Tłumaczenie maszynowe z błędami w nazwach sekcji to sygnał, że nikt jej nie weryfikował.
  2. Dane dostawcy. W sekcji 1 musi być firma, która wprowadza produkt do obrotu, z adresem i kontaktem.
  3. Data i wersja. Karta powinna mieć datę sporządzenia lub aktualizacji. Dokument sprzed wielu lat może odwoływać się do nieaktualnych przepisów (np. dyrektyw sprzed CLP).
  4. Zgodność z produktem. Nazwa handlowa i zastosowanie powinny odpowiadać soli, którą kupujesz – nie „sól drogowa” czy „sól spożywcza”, jeśli zamawiasz tabletki do zmiękczaczy.
  5. Spójność. Sekcja 2 „brak klasyfikacji” i jednocześnie piktogramy w innym miejscu to błąd.

Karta charakterystyki nie zastępuje specyfikacji technicznej. SDS mówi o bezpieczeństwie, a nie o jakości – nie znajdziesz w niej zwykle zawartości substancji nierozpuszczalnych czy typu według PN-EN 973. Te dane są w karcie technicznej, którą omawiamy w artykule specyfikacja soli tabletkowanej – co sprawdzić.

Sól w dokumentacji BHP zakładu

Kodeks pracy (art. 221) zakazuje stosowania substancji i mieszanin chemicznych nieoznakowanych w sposób umożliwiający ich identyfikację, a dla substancji niebezpiecznych wymaga prowadzenia aktualnego spisu i posiadania kart charakterystyki. Sól nie jest substancją niebezpieczną, więc formalnie nie musi znaleźć się w spisie substancji niebezpiecznych. Obowiązek oznakowania dotyczy jednak wszystkich substancji chemicznych – w praktyce oznacza to, że sól powinna stać w oryginalnych, opisanych workach, a nie w anonimowych wiadrach.

Co warto mieć w dokumentacji, jeśli w zakładzie pracownicy obsługują zmiękczacz:

W większości obiektów (hotele, pralnie, kotłownie, biurowce) to wystarczy. W zakładach spożywczych i w obiektach, gdzie zmiękczona woda trafia do produkcji żywności, dokumentację uzupełnia się zgodnie z własnym systemem bezpieczeństwa żywności – wtedy ważniejsza od SDS jest specyfikacja i deklaracja zgodności z normą.

Bezpieczne obchodzenie się z solą tabletkowaną

Chlorek sodu jest jedną z najbezpieczniejszych substancji, z jakimi pracownik techniczny ma do czynienia. Mimo to kilka zasad ogranicza drobne urazy i szkody:

Przechowywanie i odpady

Zarówno norma PN-EN 973, jak i typowe karty charakterystyki zalecają przechowywanie soli w suchym, czystym miejscu, w sposób chroniący przed zanieczyszczeniem, z dala od kwasu siarkowego, fosforowego i silnych utleniaczy. Sól jest stabilna przy długim składowaniu, pod warunkiem że jest sucha. Praktyczne wskazówki dotyczące magazynu firmowego znajdziesz w artykule o przechowywaniu soli tabletkowanej.

Odpady związane z solą to głównie:

Ilość szlamu zależy w dużej mierze od czystości soli. Jak kontrolować zbiornik i jak często go czyścić, piszemy w artykule zbiornik solanki – ile soli trzymać.

Dokumenty od dostawcy – o co prosić przy zakupie

Przy zakupie soli tabletkowanej dla firmy poproś dostawcę o zestaw dokumentów:

  • specyfikacja techniczna (parametry, norma, typ, opakowanie),
  • karta charakterystyki – jeśli producent ją sporządza (dobrowolnie),
  • warunki sprzedaży i procedura reklamacji,
  • faktura VAT z poprawną nazwą towaru.

W zamówieniach publicznych możesz żądać specyfikacji jako przedmiotowego środka dowodowego. Kartę charakterystyki również możesz wymienić w dokumentach zamówienia, ale pamiętaj, że dla chlorku sodu nie jest ona obowiązkowa z mocy REACH – sformułuj wymóg tak, by nie wykluczał dostawców, którzy jej nie sporządzają (np. „karta charakterystyki lub informacje o bezpiecznym stosowaniu”). Więcej w artykule o przetargu na sól tabletkowaną, a pełną listę kryteriów wyboru dostawcy znajdziesz w tekście jak wybrać dostawcę soli tabletkowanej.

Karta charakterystyki, specyfikacja, deklaracja – czym się różnią

W rozmowach z dostawcami i w dokumentach przetargowych te trzy nazwy często się mieszają. Każdy dokument odpowiada na inne pytanie:

DokumentNa jakie pytanie odpowiadaCzy jest obowiązkowy dla soli
Karta charakterystyki (SDS)jak bezpiecznie stosować, przechowywać i usuwać produktnie (REACH art. 31 nie ma zastosowania), dostarczana dobrowolnie
Specyfikacja techniczna (karta produktu)jaka jest jakość: NaCl, substancje nierozpuszczalne, wilgotność, tabletka, opakowaniebrak przepisu, ale to podstawowy dokument handlowy
Deklaracja zgodności z normączy produkt spełnia wymagania PN-EN 973 (i jakiego typu)norma wymaga informacji o zgodności na opakowaniu

Dla działu technicznego najważniejsza jest specyfikacja, dla służby BHP – karta charakterystyki lub informacje o bezpiecznym stosowaniu, a dla zaopatrzenia i komisji przetargowej – oba dokumenty plus deklaracja zgodności. Podstawowe parametry naszej soli (99,5% NaCl, tabletka ok. 25 mm, zgodność z PN-EN 973) znajdziesz w sekcji parametry soli.

Najczęstsze pytania

Czy chlorek sodu jest substancją niebezpieczną?

Nie. Chlorek sodu nie jest sklasyfikowany jako substancja stwarzająca zagrożenie według rozporządzenia CLP. Nie wymaga piktogramów ani haseł ostrzegawczych i nie jest towarem niebezpiecznym w transporcie.

Jaki jest numer CAS soli tabletkowanej?

Sól tabletkowana to chlorek sodu o numerze CAS 7647-14-5 i numerze WE 231-598-3. Te numery pojawiają się w sekcji 3 karty charakterystyki.

Czy sól do zmiękczacza musi być w spisie substancji niebezpiecznych?

Nie, bo chlorek sodu nie jest substancją niebezpieczną. Warto jednak uwzględnić sól w ocenie ryzyka zawodowego, zwłaszcza w zakresie ręcznego przenoszenia worków i śliskich posadzek.

Ile sekcji ma karta charakterystyki?

Karta charakterystyki według załącznika II do REACH ma 16 sekcji w stałej kolejności, od identyfikacji substancji i przedsiębiorstwa po inne informacje. Musi być sporządzona w języku urzędowym kraju, w którym produkt jest wprowadzany do obrotu.

Co zrobić, gdy sól dostanie się do oka?

Płukać oko dużą ilością czystej wody przez kilka minut, z odchyloną powieką. Jeśli podrażnienie nie ustępuje, skontaktować się z lekarzem.

Źródła: EN 973:2009 – fragment normy (właściwości, oznakowanie, transport, przechowywanie); Rozporządzenie w sprawie BHP przy ręcznych pracach transportowych, tekst jednolity Dz.U. 2018 poz. 1139