Woda w drukarni – nawilżanie powietrza, roztwór zwilżający, kotłownia

Opublikowano · 9 min czytania · Redakcja paletasoli.pl

W drukarni woda trafia do trzech zupełnie różnych zastosowań: do nawilżania powietrza w hali, do roztworu zwilżającego w maszynach offsetowych i do instalacji grzewczej lub chłodniczej. Nawilżacze wysokociśnieniowe zasila się wodą zdemineralizowaną z odwróconej osmozy – zmiękczacz bywa tylko stopniem wstępnym, który chroni membrany. Do roztworu zwilżającego woda zmiękczona do zera wręcz się nie nadaje, bo Heidelberg zaleca wodę o twardości 8–12 °dH. Sól tabletkowana ma więc w drukarni rolę pomocniczą, a jej roczne zużycie to zwykle od kilkunastu worków do jednej palety.

Po co drukarni nawilżanie powietrza

Papier i tektura są higroskopijne: chłoną i oddają wilgoć, zmieniając przy tym wymiary. W suchym powietrzu (zimą w ogrzewanej hali wilgotność względna spada często poniżej 30%) arkusze się kurczą, falują na brzegach i elektryzują. Skutki dla produkcji:

Condair, producent systemów nawilżania, podaje w materiałach dla drukarni, że wilgotność 45–50% zapobiega zmianom wymiarów papieru i tektury, przy 45–55% ładunki elektrostatyczne łatwo się rozpraszają, a suche powietrze poniżej 40% sprzyja ich powstawaniu. W praktyce drukarnie utrzymują zwykle ok. 50% wilgotności względnej, stałe przez cały rok.

Jaka woda do nawilżaczy wysokociśnieniowych i adiabatycznych

W halach drukarni najczęściej stosuje się nawilżacze adiabatyczne – wysokociśnieniowe (dysze rozpylające mgłę bezpośrednio w hali) albo w centrali wentylacyjnej. Ich wspólna cecha: woda odparowuje w powietrzu, a wszystko, co było w niej rozpuszczone, zostaje – jako pył osiadający na maszynach, papierze i produkcie albo jako osad w dyszach.

Rodzaj wodyCo się dzieje w nawilżaczu adiabatycznymOcena
Woda wodociągowa twardaKamień w dyszach i pompie, biały pył węglanu wapnia w haliNie
Woda zmiękczona (jonowymiennie, solą)Kamienia mniej, ale cała zawartość soli rozpuszczonych zostaje – tyle że jako sole sodu; nadal pył i osadyNie jako jedyne uzdatnianie
Woda z odwróconej osmozy (demineralizowana)Praktycznie brak osadów i pyłu, czyste dysze, lepsza higiena układuStandard

Opisy instalacji w drukarniach publikowane przez Condair (marka DRAABE) pokazują ten sam schemat: nawilżacz wysokociśnieniowy ze zintegrowaną stacją odwróconej osmozy, która usuwa minerały z wody. W jednej z opisanych drukarni pompa wysokociśnieniowa i osmoza są umieszczone w wymiennych modułach serwisowanych co pół roku.

Gdzie w tym zmiękczacz? Membrana osmozy przy twardej wodzie zarasta kamieniem węglanowym. Producenci stacji RO chronią ją na dwa sposoby: zmiękczaczem przed osmozą albo dozowaniem antyskalanta (inhibitora). Który wariant zastosowano, zależy od producenta i twardości wody – sprawdź schemat swojej instalacji. Jeśli przed osmozą stoi zmiękczacz, jego regeneracja wymaga soli, a brak soli szybko kończy się spadkiem wydajności membran. Różnice między tymi metodami opisujemy w artykule zmiękczanie czy demineralizacja dla firm.

Z nawilżaniem wiąże się też higiena: woda rozpylana w hali musi być czysta mikrobiologicznie, a przewody nie mogą mieć martwych odcinków ze stojącą wodą. Producenci stosują m.in. płukanie przewodów, lampy UV i dezynfekcję. Temat ryzyka bakterii w instalacjach z uzdatnianiem wody poruszamy w artykule Legionella a zmiękczacz wody.

Woda do roztworu zwilżającego w offsecie – ile twardości potrzeba

Roztwór zwilżający (woda + koncentrat dodatków + ewentualnie alkohol izopropylowy) to składnik procesu, nie tylko „woda z kranu”. Heidelberg w poradniku technicznym dla drukarzy podaje:

Wniosek: wody ze zmiękczacza na sól (ok. 0 °dH, z dużą zawartością sodu) nie używaj do roztworu zwilżającego. Jeśli woda wodociągowa jest zbyt twarda lub niestabilna, właściwą drogą jest osmoza z kontrolowanym dotwardzaniem (producenci chemii offsetowej oferują do tego specjalne dodatki) albo uzdatnianie dobrane przez dostawcę chemii.

Uczciwie: zmiękczacz może pośrednio pracować dla roztworu zwilżającego, jeśli chroni osmozę, z której potem robi się wodę dotwardzaną. Sama woda zmiękczona nie trafia jednak do maszyny drukującej.

Jak oszacować, ile wody zużywa nawilżanie hali

Zapotrzebowanie na wodę do nawilżania wynika z prostego bilansu: ile wilgoci trzeba dodać do powietrza, które dostaje się do hali z zewnątrz (wentylacja, infiltracja, otwierane bramy), żeby osiągnąć zadaną wilgotność. Zimą powietrze zewnętrzne, nawet przy wysokiej wilgotności względnej, zawiera bardzo mało wody – po ogrzaniu do temperatury hali jego wilgotność względna spada do kilkunastu procent.

Woda do nawilżania [kg/h] ≈ strumień powietrza zewnętrznego [m³/h] × 1,2 kg/m³ × (xhala − xzewn.) [kg/kg]

x – zawartość wilgoci w powietrzu. Przy 21 °C i 50% wilgotności to ok. 7,7 g/kg, przy −5 °C i 80% ok. 2 g/kg.

Przykład: 10 000 m³/h powietrza zewnętrznego przy −5 °C, hala 21 °C / 50%: 10 000 × 1,2 × (0,0077 − 0,0020) ≈ 68 kg wody na godzinę. W cieplejsze dni zimowe i w okresach przejściowych zapotrzebowanie jest mniejsze, latem nawilżanie zwykle nie pracuje. Do tego dochodzi wilgoć oddawana przez papier i ludzi oraz pochłaniana przez materiały – dokładny bilans robi projektant HVAC. Dla planowania soli wystarczy jednak rząd wielkości: dziesiątki litrów na godzinę w sezonie grzewczym, czyli od kilkudziesięciu do kilkuset metrów sześciennych permeatu rocznie.

Kotłownia, chłodzenie i pozostałe odbiorniki w drukarni

OdbiornikWodaRola zmiękczacza
Instalacja grzewcza (napełnianie i uzupełnianie)Wg PN-EN 12828 / VDI 2035 i instrukcji kotła – zmiękczona lub zdemineralizowanaCzęsto tak, zwłaszcza przy dużej pojemności zładu
Wieża chłodnicza / chłodzenie otwarte (jeśli jest)Woda uzupełniająca uzdatniona wg producentaCzęsto tak – parowanie zatęża sole
Agregaty chłodnicze i termostatowanie wałków (obieg zamknięty)Woda z dodatkami wg producentaNapełnienie wodą zmiękczoną lub demi, jeśli producent tak wymaga
Osmoza dla nawilżania i roztworu zwilżającegoZasilanie zmiękczone lub z antyskalantemStopień wstępny
Ciepła woda socjalna, kuchnia, zmywarkaZmiękczona z twardością resztkowąTak, jeśli woda jest twarda

Wymagania dla wody w instalacjach grzewczych opisujemy w artykule kotłownia – woda uzupełniająca i zmiękczanie. Podobny zestaw odbiorników (nawilżacze, chłodnie, kotłownia) ma biurowiec – zob. biurowiec: nawilżacze, chłodnie, woda.

Przykład obliczeniowy: ile soli zużywa drukarnia

Sól [kg/rok] = 0,05 × woda zmiękczana [m³/rok] × twardość do usunięcia [°dH]

Do wzoru podstawiasz wodę, która przechodzi przez zmiękczacz – w tym wodę zasilającą osmozę, a nie tylko permeat.

Założenia (drukarnia offsetowa średniej wielkości, wartości orientacyjne – zapotrzebowanie na nawilżanie wylicza projektant HVAC z kubatury, wymian powietrza i klimatu):

PozycjaObliczenieWynik
Sól rocznie0,05 × 320 × 18ok. 290 kg
Worki 18 kg290 / 18ok. 16 worków
Palety290 / 972ok. 0,3 palety rocznie

Duży zakład z halą kilka razy większą, nawilżaniem pracującym całą dobę i wieżą chłodniczą może zużywać kilka razy więcej – rzędu jednej palety rocznie lub więcej. Jeśli osmoza jest chroniona antyskalantem zamiast zmiękczacza, zużycie soli spada do tego, co pochłania kotłownia i woda socjalna. Najpierw sprawdź więc schemat instalacji, a potem licz.

Przy kilkuset kilogramach rocznie paleta (972 kg, ok. 1,12 zł netto za kg) wystarcza drukarni na 2–3 lata. Sól tabletkowana w suchym magazynie nie traci właściwości, więc taki zapas jest bezpieczny – pod warunkiem że nie stoi w hali z nawilżaniem.

Organizacja zapasu i kontroli w drukarni

CzęstotliwośćCzynność
CodziennieWilgotność w hali (odczyt z systemu), twardość lub przewodność wody do roztworu zwilżającego, pH roztworu
Co tydzieńPoziom soli, twardość za zmiękczaczem, przewodność permeatu osmozy
Co miesiącZużycie soli vs. odczyt wodomierza, ciśnienia na filtrach, stan dysz nawilżaczy
Wg producenta (np. co pół roku)Serwis nawilżania i osmozy, dezynfekcja
Co rokSerwis zmiękczacza, czyszczenie zbiornika solanki, analiza wody w instalacji grzewczej

Prosty dziennik pracy zmiękczacza i metodę porównywania zużycia soli z ilością wody opisujemy w artykule kontrola pracy zmiękczacza w firmie.

Typowe błędy

Lista kontrolna dla kierownika utrzymania ruchu w drukarni

  • Wiem, czym zasilane są nawilżacze (osmoza) i jak chroniona jest osmoza (zmiękczacz czy antyskalant).
  • Woda do roztworu zwilżającego ma stałą twardość w zakresie zalecanym przez producenta maszyn i chemii (Heidelberg: 8–12 °dH).
  • Woda ze zmiękczacza nie trafia bezpośrednio do nawilżaczy ani do roztworu zwilżającego.
  • Instalacja grzewcza jest napełniana i uzupełniana wodą zgodną z PN-EN 12828 / VDI 2035 i instrukcją kotła.
  • Znam roczne zużycie soli i mam zapas przed sezonem grzewczym.
  • Sól leży poza halą produkcyjną i magazynem papieru.
  • Kontrola soli, twardości i przewodności jest w harmonogramie utrzymania ruchu.

Najczęstsze pytania

Jaka wilgotność powietrza jest najlepsza w drukarni?

Najczęściej utrzymuje się ok. 50% wilgotności względnej. Condair podaje, że 45–50% zapobiega zmianom wymiarów papieru, a przy 45–55% ładunki elektrostatyczne łatwo się rozpraszają.

Czy do nawilżacza w drukarni można użyć wody ze zmiękczacza?

Do nawilżaczy adiabatycznych (wysokociśnieniowych) nie jako jedynego uzdatniania. Woda zmiękczona nadal zawiera sole rozpuszczone, które po odparowaniu tworzą pył i osady. Standardem jest woda z odwróconej osmozy.

Jaka twardość wody do roztworu zwilżającego?

Heidelberg zaleca stałą twardość 8–12 °dH. Zbyt miękka woda sprzyja nadmiernej emulgacji, zbyt twarda – osadom na wałkach i obciągach.

Czy woda z osmozy nadaje się do roztworu zwilżającego?

Tak, ale po dotwardzeniu do zalecanego poziomu. Producenci chemii offsetowej oferują dodatki do dotwardzania wody z osmozy.

Skąd biały pył w hali po włączeniu nawilżania?

Najczęściej z minerałów zawartych w wodzie rozpylanej przez nawilżacz – po odparowaniu kropli zostają jako pył. Przyczyną bywa praca na wodzie surowej lub zmiękczonej albo zużyta membrana osmozy.

Źródła: Heidelberg News – Tips and Tricks: dampening solutions; Condair – Humidity control for printing facilities; Condair – nawilżanie w drukarni Roser (Austria).