Woda w drukarni – nawilżanie powietrza, roztwór zwilżający, kotłownia
W drukarni woda trafia do trzech zupełnie różnych zastosowań: do nawilżania powietrza w hali, do roztworu zwilżającego w maszynach offsetowych i do instalacji grzewczej lub chłodniczej. Nawilżacze wysokociśnieniowe zasila się wodą zdemineralizowaną z odwróconej osmozy – zmiękczacz bywa tylko stopniem wstępnym, który chroni membrany. Do roztworu zwilżającego woda zmiękczona do zera wręcz się nie nadaje, bo Heidelberg zaleca wodę o twardości 8–12 °dH. Sól tabletkowana ma więc w drukarni rolę pomocniczą, a jej roczne zużycie to zwykle od kilkunastu worków do jednej palety.
Po co drukarni nawilżanie powietrza
Papier i tektura są higroskopijne: chłoną i oddają wilgoć, zmieniając przy tym wymiary. W suchym powietrzu (zimą w ogrzewanej hali wilgotność względna spada często poniżej 30%) arkusze się kurczą, falują na brzegach i elektryzują. Skutki dla produkcji:
- Problemy z pasowaniem – arkusz zmienia wymiar między zespołami drukującymi lub między przebiegami.
- Elektryczność statyczna – arkusze się sklejają, pobierane są podwójnie, zacinają się w nakładaku i wykładaku, przyciągają kurz.
- Falowanie i zawijanie brzegów – zagniecenia, problemy w obróbce introligatorskiej.
Condair, producent systemów nawilżania, podaje w materiałach dla drukarni, że wilgotność 45–50% zapobiega zmianom wymiarów papieru i tektury, przy 45–55% ładunki elektrostatyczne łatwo się rozpraszają, a suche powietrze poniżej 40% sprzyja ich powstawaniu. W praktyce drukarnie utrzymują zwykle ok. 50% wilgotności względnej, stałe przez cały rok.
Jaka woda do nawilżaczy wysokociśnieniowych i adiabatycznych
W halach drukarni najczęściej stosuje się nawilżacze adiabatyczne – wysokociśnieniowe (dysze rozpylające mgłę bezpośrednio w hali) albo w centrali wentylacyjnej. Ich wspólna cecha: woda odparowuje w powietrzu, a wszystko, co było w niej rozpuszczone, zostaje – jako pył osiadający na maszynach, papierze i produkcie albo jako osad w dyszach.
| Rodzaj wody | Co się dzieje w nawilżaczu adiabatycznym | Ocena |
|---|---|---|
| Woda wodociągowa twarda | Kamień w dyszach i pompie, biały pył węglanu wapnia w hali | Nie |
| Woda zmiękczona (jonowymiennie, solą) | Kamienia mniej, ale cała zawartość soli rozpuszczonych zostaje – tyle że jako sole sodu; nadal pył i osady | Nie jako jedyne uzdatnianie |
| Woda z odwróconej osmozy (demineralizowana) | Praktycznie brak osadów i pyłu, czyste dysze, lepsza higiena układu | Standard |
Opisy instalacji w drukarniach publikowane przez Condair (marka DRAABE) pokazują ten sam schemat: nawilżacz wysokociśnieniowy ze zintegrowaną stacją odwróconej osmozy, która usuwa minerały z wody. W jednej z opisanych drukarni pompa wysokociśnieniowa i osmoza są umieszczone w wymiennych modułach serwisowanych co pół roku.
Gdzie w tym zmiękczacz? Membrana osmozy przy twardej wodzie zarasta kamieniem węglanowym. Producenci stacji RO chronią ją na dwa sposoby: zmiękczaczem przed osmozą albo dozowaniem antyskalanta (inhibitora). Który wariant zastosowano, zależy od producenta i twardości wody – sprawdź schemat swojej instalacji. Jeśli przed osmozą stoi zmiękczacz, jego regeneracja wymaga soli, a brak soli szybko kończy się spadkiem wydajności membran. Różnice między tymi metodami opisujemy w artykule zmiękczanie czy demineralizacja dla firm.
Z nawilżaniem wiąże się też higiena: woda rozpylana w hali musi być czysta mikrobiologicznie, a przewody nie mogą mieć martwych odcinków ze stojącą wodą. Producenci stosują m.in. płukanie przewodów, lampy UV i dezynfekcję. Temat ryzyka bakterii w instalacjach z uzdatnianiem wody poruszamy w artykule Legionella a zmiękczacz wody.
Woda do roztworu zwilżającego w offsecie – ile twardości potrzeba
Roztwór zwilżający (woda + koncentrat dodatków + ewentualnie alkohol izopropylowy) to składnik procesu, nie tylko „woda z kranu”. Heidelberg w poradniku technicznym dla drukarzy podaje:
- idealna jest woda o stałej twardości 8–12 °dH (ok. 1,5–2,5 mmol/l węglanu wapnia);
- jeśli woda wodociągowa nie mieści się w tym zakresie, trzeba ją uzdatnić – najskuteczniej osmozą, która najpierw odsala wodę, a potem „dotwardza” ją do wymaganego poziomu;
- zbyt miękka woda prowadzi często do nadmiernej emulgacji farby z wodą, a zbyt twarda – do osadów wapiennych, które mogą uszkodzić wałki farbowe i obciągi;
- dodatki do roztworu utrzymują pH w zakresie ok. 4,8–5,3, a twardość warto stale kontrolować, np. paskami testowymi.
Wniosek: wody ze zmiękczacza na sól (ok. 0 °dH, z dużą zawartością sodu) nie używaj do roztworu zwilżającego. Jeśli woda wodociągowa jest zbyt twarda lub niestabilna, właściwą drogą jest osmoza z kontrolowanym dotwardzaniem (producenci chemii offsetowej oferują do tego specjalne dodatki) albo uzdatnianie dobrane przez dostawcę chemii.
Uczciwie: zmiękczacz może pośrednio pracować dla roztworu zwilżającego, jeśli chroni osmozę, z której potem robi się wodę dotwardzaną. Sama woda zmiękczona nie trafia jednak do maszyny drukującej.
Jak oszacować, ile wody zużywa nawilżanie hali
Zapotrzebowanie na wodę do nawilżania wynika z prostego bilansu: ile wilgoci trzeba dodać do powietrza, które dostaje się do hali z zewnątrz (wentylacja, infiltracja, otwierane bramy), żeby osiągnąć zadaną wilgotność. Zimą powietrze zewnętrzne, nawet przy wysokiej wilgotności względnej, zawiera bardzo mało wody – po ogrzaniu do temperatury hali jego wilgotność względna spada do kilkunastu procent.
Woda do nawilżania [kg/h] ≈ strumień powietrza zewnętrznego [m³/h] × 1,2 kg/m³ × (xhala − xzewn.) [kg/kg]
x – zawartość wilgoci w powietrzu. Przy 21 °C i 50% wilgotności to ok. 7,7 g/kg, przy −5 °C i 80% ok. 2 g/kg.
Przykład: 10 000 m³/h powietrza zewnętrznego przy −5 °C, hala 21 °C / 50%: 10 000 × 1,2 × (0,0077 − 0,0020) ≈ 68 kg wody na godzinę. W cieplejsze dni zimowe i w okresach przejściowych zapotrzebowanie jest mniejsze, latem nawilżanie zwykle nie pracuje. Do tego dochodzi wilgoć oddawana przez papier i ludzi oraz pochłaniana przez materiały – dokładny bilans robi projektant HVAC. Dla planowania soli wystarczy jednak rząd wielkości: dziesiątki litrów na godzinę w sezonie grzewczym, czyli od kilkudziesięciu do kilkuset metrów sześciennych permeatu rocznie.
Kotłownia, chłodzenie i pozostałe odbiorniki w drukarni
| Odbiornik | Woda | Rola zmiękczacza |
|---|---|---|
| Instalacja grzewcza (napełnianie i uzupełnianie) | Wg PN-EN 12828 / VDI 2035 i instrukcji kotła – zmiękczona lub zdemineralizowana | Często tak, zwłaszcza przy dużej pojemności zładu |
| Wieża chłodnicza / chłodzenie otwarte (jeśli jest) | Woda uzupełniająca uzdatniona wg producenta | Często tak – parowanie zatęża sole |
| Agregaty chłodnicze i termostatowanie wałków (obieg zamknięty) | Woda z dodatkami wg producenta | Napełnienie wodą zmiękczoną lub demi, jeśli producent tak wymaga |
| Osmoza dla nawilżania i roztworu zwilżającego | Zasilanie zmiękczone lub z antyskalantem | Stopień wstępny |
| Ciepła woda socjalna, kuchnia, zmywarka | Zmiękczona z twardością resztkową | Tak, jeśli woda jest twarda |
Wymagania dla wody w instalacjach grzewczych opisujemy w artykule kotłownia – woda uzupełniająca i zmiękczanie. Podobny zestaw odbiorników (nawilżacze, chłodnie, kotłownia) ma biurowiec – zob. biurowiec: nawilżacze, chłodnie, woda.
Przykład obliczeniowy: ile soli zużywa drukarnia
Sól [kg/rok] = 0,05 × woda zmiękczana [m³/rok] × twardość do usunięcia [°dH]
Do wzoru podstawiasz wodę, która przechodzi przez zmiękczacz – w tym wodę zasilającą osmozę, a nie tylko permeat.
Założenia (drukarnia offsetowa średniej wielkości, wartości orientacyjne – zapotrzebowanie na nawilżanie wylicza projektant HVAC z kubatury, wymian powietrza i klimatu):
- nawilżanie hali: średnio 60 l wody na godzinę, 16 godzin dziennie przez ok. 150 dni sezonu grzewczego → ok. 144 m³ permeatu;
- woda do roztworu zwilżającego z tej samej osmozy: ok. 0,2 m³ dziennie × 250 dni → 50 m³ permeatu;
- uzysk osmozy 75% → zasilanie RO: (144 + 50) / 0,75 ≈ 260 m³;
- uzupełnianie instalacji grzewczej i chłodniczej, ciepła woda socjalna: ok. 60 m³;
- razem przez zmiękczacz ok. 320 m³ rocznie; woda 18 °dH, do usunięcia 18 °dH.
| Pozycja | Obliczenie | Wynik |
|---|---|---|
| Sól rocznie | 0,05 × 320 × 18 | ok. 290 kg |
| Worki 18 kg | 290 / 18 | ok. 16 worków |
| Palety | 290 / 972 | ok. 0,3 palety rocznie |
Duży zakład z halą kilka razy większą, nawilżaniem pracującym całą dobę i wieżą chłodniczą może zużywać kilka razy więcej – rzędu jednej palety rocznie lub więcej. Jeśli osmoza jest chroniona antyskalantem zamiast zmiękczacza, zużycie soli spada do tego, co pochłania kotłownia i woda socjalna. Najpierw sprawdź więc schemat instalacji, a potem licz.
Przy kilkuset kilogramach rocznie paleta (972 kg, ok. 1,12 zł netto za kg) wystarcza drukarni na 2–3 lata. Sól tabletkowana w suchym magazynie nie traci właściwości, więc taki zapas jest bezpieczny – pod warunkiem że nie stoi w hali z nawilżaniem.
Organizacja zapasu i kontroli w drukarni
- Gdzie składować: w magazynie technicznym lub kotłowni, a nie w hali produkcyjnej. Hala utrzymywana na ok. 50% wilgotności i magazyn papieru to złe miejsca – sól jest higroskopijna, a ewentualny pył solny nie powinien mieć kontaktu z papierem i maszynami.
- Ile trzymać: przy zużyciu kilkuset kilogramów – zapas na pół roku lub dłużej. Zbiornik solanki zmiękczacza dla osmozy mieści zwykle od kilkudziesięciu do ponad stu kilogramów; ile soli w nim trzymać, opisujemy w artykule zbiornik solanki – ile soli trzymać.
- Kto pilnuje: dział utrzymania ruchu, w tym samym harmonogramie co serwis nawilżania i osmozy.
- Przed sezonem grzewczym (wrzesień–październik) sprawdź zapas soli i stan zmiękczacza – to wtedy rusza nawilżanie i rośnie zużycie wody przez osmozę.
| Częstotliwość | Czynność |
|---|---|
| Codziennie | Wilgotność w hali (odczyt z systemu), twardość lub przewodność wody do roztworu zwilżającego, pH roztworu |
| Co tydzień | Poziom soli, twardość za zmiękczaczem, przewodność permeatu osmozy |
| Co miesiąc | Zużycie soli vs. odczyt wodomierza, ciśnienia na filtrach, stan dysz nawilżaczy |
| Wg producenta (np. co pół roku) | Serwis nawilżania i osmozy, dezynfekcja |
| Co rok | Serwis zmiękczacza, czyszczenie zbiornika solanki, analiza wody w instalacji grzewczej |
Prosty dziennik pracy zmiękczacza i metodę porównywania zużycia soli z ilością wody opisujemy w artykule kontrola pracy zmiękczacza w firmie.
Typowe błędy
- Nawilżacz adiabatyczny zasilany wodą tylko zmiękczoną – biały pył na maszynach i papierze, osady w dyszach.
- Woda ze zmiękczacza w roztworze zwilżającym – zbyt miękka woda, problemy z emulgacją, niestabilny proces.
- Brak soli w zmiękczaczu przed osmozą – membrany zarastają kamieniem w kilka dni lub tygodni, a koszt ich płukania lub wymiany wielokrotnie przewyższa koszt soli.
- Brak kontroli twardości wody do offsetu – wodociąg może zmieniać ujęcia i twardość sezonowo, a drukarz zauważa to dopiero po problemach na maszynie.
- Sól składowana w hali lub magazynie papieru.
- Instalacja grzewcza dopełniana wodą surową „bo to tylko kilka litrów” – przy dużych zładach te litry sumują się w kamień na wymiennikach.
Lista kontrolna dla kierownika utrzymania ruchu w drukarni
- Wiem, czym zasilane są nawilżacze (osmoza) i jak chroniona jest osmoza (zmiękczacz czy antyskalant).
- Woda do roztworu zwilżającego ma stałą twardość w zakresie zalecanym przez producenta maszyn i chemii (Heidelberg: 8–12 °dH).
- Woda ze zmiękczacza nie trafia bezpośrednio do nawilżaczy ani do roztworu zwilżającego.
- Instalacja grzewcza jest napełniana i uzupełniana wodą zgodną z PN-EN 12828 / VDI 2035 i instrukcją kotła.
- Znam roczne zużycie soli i mam zapas przed sezonem grzewczym.
- Sól leży poza halą produkcyjną i magazynem papieru.
- Kontrola soli, twardości i przewodności jest w harmonogramie utrzymania ruchu.
Najczęstsze pytania
Jaka wilgotność powietrza jest najlepsza w drukarni?
Najczęściej utrzymuje się ok. 50% wilgotności względnej. Condair podaje, że 45–50% zapobiega zmianom wymiarów papieru, a przy 45–55% ładunki elektrostatyczne łatwo się rozpraszają.
Czy do nawilżacza w drukarni można użyć wody ze zmiękczacza?
Do nawilżaczy adiabatycznych (wysokociśnieniowych) nie jako jedynego uzdatniania. Woda zmiękczona nadal zawiera sole rozpuszczone, które po odparowaniu tworzą pył i osady. Standardem jest woda z odwróconej osmozy.
Jaka twardość wody do roztworu zwilżającego?
Heidelberg zaleca stałą twardość 8–12 °dH. Zbyt miękka woda sprzyja nadmiernej emulgacji, zbyt twarda – osadom na wałkach i obciągach.
Czy woda z osmozy nadaje się do roztworu zwilżającego?
Tak, ale po dotwardzeniu do zalecanego poziomu. Producenci chemii offsetowej oferują dodatki do dotwardzania wody z osmozy.
Skąd biały pył w hali po włączeniu nawilżania?
Najczęściej z minerałów zawartych w wodzie rozpylanej przez nawilżacz – po odparowaniu kropli zostają jako pył. Przyczyną bywa praca na wodzie surowej lub zmiękczonej albo zużyta membrana osmozy.
Źródła: Heidelberg News – Tips and Tricks: dampening solutions; Condair – Humidity control for printing facilities; Condair – nawilżanie w drukarni Roser (Austria).