TDS i przewodność a twardość wody – co naprawdę mierzy miernik TDS

Opublikowano · 8 min czytania · Redakcja paletasoli.pl

Miernik TDS nie mierzy twardości wody. Mierzy przewodność elektryczną i przelicza ją na szacunkową zawartość wszystkich rozpuszczonych substancji (TDS, ang. total dissolved solids) w mg/l albo ppm. Twardość to tylko część tej sumy – wapń i magnez. Dlatego po zmiękczaczu jonowymiennym wynik TDS prawie się nie zmienia, choć woda ma 0 °dH: wapń i magnez zostały zamienione na sód, a całkowita ilość soli w wodzie pozostała podobna. Do kontroli zmiękczacza potrzebny jest test twardości, a miernik TDS i konduktometr przydają się do odwróconej osmozy, demineralizacji i wody kotłowej.

TDS, przewodność, twardość – trzy różne parametry

ParametrCo oznaczaJednostkaCzym mierzyć
Przewodność elektryczna (EC)zdolność wody do przewodzenia prądu, zależna od ilości jonówµS/cm, mS/cmkonduktometr
TDSsuma substancji rozpuszczonych – w miernikach szacowana z przewodnościmg/l lub ppmmiernik TDS (konduktometr z przelicznikiem)
Twardość ogólnazawartość wapnia i magnezu°dH, mmol/l, mg CaCO3/ltest kropelkowy, paskowy, analizator, laboratorium
Twardość węglanowaczęść twardości związana z wodorowęglanami°dHtest kropelkowy (KH)

Woda wodociągowa zawiera nie tylko wapń i magnez, ale też sód, potas, chlorki, siarczany, wodorowęglany, azotany. Wszystkie te jony przewodzą prąd i wszystkie podnoszą TDS. Dwie wody o tym samym TDS mogą więc mieć zupełnie różną twardość – jedna może być bogata w wapń, druga w sód i chlorki.

Jak miernik TDS przelicza przewodność

Popularne mierniki TDS mierzą przewodność i mnożą ją przez stały współczynnik, zwykle z zakresu ok. 0,5–0,7 (często 0,5 lub 0,64–0,7, zależnie od producenta i ustawionego wzorca). Przykładowo przewodność 600 µS/cm przy współczynniku 0,5 daje wynik ok. 300 ppm, a przy 0,7 – ok. 420 ppm. Rzeczywisty współczynnik zależy od składu wody, więc wynik TDS z taniego miernika to szacunek, a nie analiza. Do porównań (przed i za urządzeniem, dzień do dnia) w zupełności wystarcza, ale nie da się z niego odczytać twardości.

Przybliżenie stosowane w praktyce: TDS [mg/l] ≈ przewodność [µS/cm] × 0,5–0,7

Na wynik wpływa też temperatura – dobre mierniki mają kompensację temperaturową i podają wynik przeliczony do 25 °C.

Dlaczego po zmiękczaczu TDS się nie zmienia

Zmiękczacz jonowymienny wymienia jony wapnia (Ca2+) i magnezu (Mg2+) na jony sodu (Na+) – za każdy jon wapnia do wody trafiają dwa jony sodu. Aniony (wodorowęglany, chlorki, siarczany) zostają w wodzie bez zmian. Efekt:

Właściciele obiektów, którzy kupili tani miernik TDS, żeby „sprawdzić zmiękczacz”, często są przekonani, że urządzenie nie działa – przed i za zmiękczaczem miernik pokazuje prawie to samo. To nie usterka zmiękczacza, tylko niewłaściwe narzędzie. Jak poprawnie kontrolować zmiękczacz, opisujemy w artykule kontrola pracy zmiękczacza w firmie.

Tabela: co pokaże miernik, a co test twardości

WodaTwardość (test)Przewodność / TDS
Woda wodociągowa twardanp. 18 °dHnp. 600 µS/cm / ok. 300–420 ppm
Ta sama woda po zmiękczaczu< 0,5 °dHpodobnie: ok. 600 µS/cm / ok. 300–420 ppm
Po zmiękczaczu i odwróconej osmozieok. 0 °dHzwykle kilkanaście–kilkadziesiąt µS/cm
Po wkładzie demineralizacyjnym (złoże mieszane)0 °dHzwykle poniżej 10 µS/cm, dopóki wkład nie jest wyczerpany

Wartości są przykładowe – pokazują kierunek zmian, a nie konkretną wodę.

Kiedy w obiekcie przydaje się konduktometr lub miernik TDS

Jak mierzyć twardość, skoro nie TDS-em

Do kontroli zmiękczacza w obiekcie wystarczają trzy metody:

  1. Test kropelkowy – do próbki dodaje się odczynnik kropla po kropli aż do zmiany koloru; liczba kropli odpowiada twardości w °dH. Tani, dokładny do 1 °dH, dobry do codziennej kontroli.
  2. Paski testowe – szybkie, ale mniej dokładne; dobre do szybkiego sprawdzenia „miękka – twarda”.
  3. Analizator automatyczny – urządzenie, które co określony czas pobiera próbkę i mierzy twardość, z alarmem przy przekroczeniu. Stosowane przy kotłach parowych i dużych stacjach, gdzie przebicie twardej wody jest kosztowne.

Przy jednym zmiękczaczu w hotelu czy pralni zwykle wystarcza test kropelkowy raz w tygodniu, najlepiej tuż przed planowaną regeneracją – to moment, w którym złoże jest najbardziej wyczerpane.

Jaki sprzęt pomiarowy warto mieć w obiekcie

ObiektMinimumDodatkowo
Hotel, pensjonat, szkoła, wspólnotatest kropelkowy twardości ogólnejtermometr do pomiaru c.w.u.
Restauracja, kawiarniatest twardości ogólnej i węglanowejpaski do szybkiej kontroli wody do ekspresu
Myjnia z odwróconą osmozątest twardości + miernik TDS lub konduktometrwbudowany konduktometr permeatu z alarmem
Kotłownia wodnatest twardości, pHkonduktometr do trybu niskosolnego / solnego
Kotłownia parowa, zakład produkcyjnyanalizator twardości automatycznykonduktometr wody kotłowej, pH-metr, laboratorium okresowo

Najtańszy zestaw – test kropelkowy twardości – kosztuje niewiele i wystarcza na wiele pomiarów. Dla większości obiektów ze zmiękczaczem to podstawowe i najważniejsze narzędzie.

Przykład: myjnia z zmiękczaczem i odwróconą osmozą

Myjnia bezdotykowa ma zmiękczacz, który zasila programy mycia i stację odwróconej osmozy do płukania końcowego. Obsługa mierzy raz w tygodniu trzy rzeczy: twardość za zmiękczaczem (testem kropelkowym – ma być poniżej 1 °dH), przewodność wody zasilającej RO i przewodność permeatu (konduktometrem). Woda wodociągowa ma ok. 650 µS/cm, po zmiękczaczu ok. 670 µS/cm – i to jest prawidłowe. Permeat ma ok. 20 µS/cm. Gdy po kilku miesiącach przewodność permeatu rośnie do 50–60 µS/cm, a twardość za zmiękczaczem pozostaje zerowa, wiadomo, że problem jest w membranie RO, a nie w zmiękczaczu. Gdyby zaś test twardości pokazał kilka °dH, pierwszy podejrzany byłby zmiękczacz – brak soli, mostek solny albo usterka zaworu – a twarda woda szybko zniszczyłaby membranę kamieniem.

Kalibracja i dbanie o mierniki

Konduktometry i mierniki TDS kalibruje się roztworem wzorcowym o znanej przewodności (np. 1 413 µS/cm), zgodnie z instrukcją producenta – zwykle co kilka tygodni lub miesięcy przy regularnym użyciu. Elektrodę płucz po każdym pomiarze wodą destylowaną lub demineralizowaną i przechowuj na sucho albo w roztworze zalecanym przez producenta. Odczynniki do testów kropelkowych mają datę ważności – po jej upływie wynik może być niewiarygodny.

Przeliczniki twardości – szybka ściąga

JednostkaOdpowiada
1 °dH (stopień niemiecki)17,8 mg CaCO3/l = 0,178 mmol/l = 1,78 °f
1 mmol/l5,6 °dH = 100 mg CaCO3/l
100 mg CaCO3/lok. 5,6 °dH

Uwaga: twardości wyrażonej w mg CaCO3/l nie należy mylić z TDS w mg/l – to inne wielkości, mimo tej samej jednostki. Woda o twardości 300 mg CaCO3/l (ok. 17 °dH) może mieć TDS 400 mg/l albo 700 mg/l, zależnie od pozostałych składników.

Sód w wodzie zmiękczonej – co z TDS przy wodzie pitnej

Skoro zmiękczanie zamienia wapń na sód, zawartość sodu w wodzie rośnie – ok. 8,2 mg/l na każdy usunięty stopień niemiecki. Przy wodzie 20 °dH zmiękczonej do zera daje to ok. 164 mg sodu na litr ponad to, co było w wodzie surowej. Rozporządzenie w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia ustala wartość parametryczną sodu 200 mg/l. Z tego powodu w obiektach woda do picia i gotowania często nie przechodzi przez zmiękczacz albo jest zmiękczana częściowo (z twardością resztkową). Miernik TDS tego nie wychwyci – zmianę składu pokaże tylko analiza laboratoryjna. Ustawianie twardości resztkowej opisujemy w artykule twardość resztkowa dla urządzeń.

Najczęstsze błędy przy pomiarach w obiektach

Dobre pomiary pozwalają też ustawić zmiękczacz oszczędnie: znając rzeczywistą twardość wody surowej, wpisujesz ją do sterownika i nie przepłacasz za sól. Paleta tabletek NovaSalz (972 kg za 1 089 zł netto z dostawą) wystarczy wtedy na tyle metrów sześciennych, ile wynika z obliczeń, a nie z „zapasu bezpieczeństwa” w nastawach.

Co mówi wysoki lub niski TDS wody surowej

Choć TDS nie mówi nic o twardości, wynik dla wody surowej jest użyteczny przy planowaniu uzdatniania. Woda o wysokim TDS (np. kilkaset ppm i więcej) szybciej wyczerpuje wkłady demineralizacyjne, obciąża membrany odwróconej osmozy i daje więcej ścieków z płukania. Woda o bardzo niskim TDS bywa miękka z natury i może nie wymagać zmiękczania – ale to trzeba potwierdzić testem twardości, a nie zakładać. W obiektach z własnym ujęciem wody skok TDS w krótkim czasie może sygnalizować zmianę jakości wody w studni i warto wtedy zlecić pełną analizę w laboratorium.

W praktyce najlepsza kolejność przy nowym obiekcie to: analiza laboratoryjna wody surowej (twardość, żelazo, mangan, przewodność, pH), dobór urządzeń, a potem prosty, regularny monitoring tanimi testami na miejscu.

Najczęstsze pytania

Czy miernik TDS pokazuje twardość wody?

Nie. Pokazuje szacunkową sumę wszystkich rozpuszczonych substancji na podstawie przewodności. Twardość, czyli wapń i magnez, to tylko ich część – do jej pomiaru potrzebny jest test twardości.

Dlaczego po zmiękczaczu TDS jest taki sam?

Bo zmiękczacz nie usuwa soli z wody, tylko zamienia wapń i magnez na sód. Całkowita ilość rozpuszczonych substancji i przewodność zostają podobne, a twardość spada do zera.

Jakie TDS powinna mieć woda po odwróconej osmozie?

Zwykle kilkanaście do kilkudziesięciu ppm, zależnie od wody zasilającej i stanu membrany. Ważniejsza od samej liczby jest zmiana w czasie – rosnący TDS permeatu oznacza zużycie membrany.

Jaka przewodność wody do instalacji grzewczej?

Według VDI 2035 tryb niskosolny to przewodność poniżej 100 µS/cm, a tryb solny 100–1500 µS/cm. Wymagania konkretnego kotła podaje jego producent.

Jak przeliczyć µS/cm na ppm?

W przybliżeniu mnożąc przewodność przez współczynnik 0,5–0,7. Dokładny współczynnik zależy od składu wody, dlatego wynik TDS z miernika jest szacunkiem.