Uzdatnianie wody w DPS i domu opieki – c.w.u., Legionella, pralnia

Opublikowano · 10 min czytania · Redakcja paletasoli.pl

W domu pomocy społecznej (DPS) i prywatnym domu opieki uzdatnianie wody ma dwa cele: chronić przed kamieniem instalację ciepłej wody, pralnię, kuchnię i myjki-dezynfektory oraz pomóc utrzymać temperatury c.w.u. wymagane do kontroli bakterii Legionella. Najczęściej stosuje się centralny zmiękczacz na wodzie zasilającej podgrzew c.w.u., pralnię i kuchnię, z twardością resztkową kilku °dH, regenerowany solą tabletkowaną. Obiekt dla ok. 120 mieszkańców przy twardej wodzie zużywa ok. 3 ton soli rocznie, a wartość takiego zakupu zwykle mieści się poniżej progu stosowania Prawa zamówień publicznych.

Dlaczego DPS zużywa dużo ciepłej wody

Zużycie ciepłej wody na mieszkańca w domu opieki jest zwykle wyższe niż w budynku mieszkalnym. Składa się na to codzienna higiena wspomagana przez opiekunów, częste zmiany pościeli i odzieży, kuchnia przygotowująca kilka posiłków dziennie oraz mycie i dezynfekcja sprzętu sanitarnego. Ciepła woda pracuje przy tym w wysokich temperaturach, a mieszkańcy są grupą, dla której ryzyko zakażeń ma szczególne znaczenie.

OdbiornikSkutek twardej wodyZalecane zasilanie
Podgrzew c.w.u. (wymiennik, zasobniki), cyrkulacjaKamień na wymienniku i grzałkach, trudność z utrzymaniem 60 °C, zarastanie zaworów termostatycznychWoda zmiękczona do ok. 4–8 °dH
Zawory termostatyczne przy punktach poboru (ochrona przed poparzeniem)Zablokowane wkładki, niestabilna temperaturaPośrednio przez c.w.u.
Pralnia (pralnico-wirówki, suszarki, magiel)Kamień na grzałkach, szara i sztywna bielizna, więcej detergentuWoda zmiękczona, zwykle bliska 0 °dH – zob. uzdatnianie wody w pralni przemysłowej
Kuchnia: zmywarka, kotły warzelne, piec konwekcyjno-parowyKamień w bojlerach i wytwornicach paryZmywarka i kotły – woda zmiękczona; piec – według producenta (zob. woda w gastronomii)
Myjki-dezynfektory basenów sanitarnych i kaczekKamień na grzałkach, w wytwornicy pary i dyszachWedług DTR – często ciepła woda z instalacji plus dozowany środek przeciwkamienny
Woda zimna do picia, kuchenki oddziałowe–Wodociągowa, bez zmiękczania

Legionella w DPS – co wynika z przepisów obowiązujących od 2026 r.

Od 24 czerwca 2026 r. jakość wody, w tym wymagania dla ciepłej wody użytkowej w wewnętrznych systemach wodociągowych, określa rozporządzenie Ministra Zdrowia z 22 maja 2026 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz.U. 2026 poz. 748). Najważniejsze elementy dla zarządcy domu opieki:

Obiekty priorytetowe (m.in. obiekty okresowego pobytu ludzi oraz budynki użyteczności publicznej, w których instalacja wytwarza aerozol wodny) mają obowiązek sporządzenia pisemnej oceny ryzyka w wewnętrznym systemie wodociągowym – według informacji Państwowej Inspekcji Sanitarnej do 30 czerwca 2028 r. – i przekazywania wyników badań inspektorowi sanitarnemu. To, czy i w jakim zakresie twój DPS jest obiektem priorytetowym, potwierdź we właściwej powiatowej stacji sanitarno-epidemiologicznej.

Rola zmiękczacza w profilaktyce Legionelli: zmiękczacz nie dezynfekuje wody. Ogranicza kamień, dzięki czemu wymiennik i zasobniki utrzymują 60 °C także w szczycie poboru, dezynfekcja termiczna nie uszkadza grzałek, a w instalacji jest mniej osadów, na których rozwija się biofilm. Zmiękczacz sam musi być regularnie regenerowany i dezynfekowany – opisujemy to w artykule Legionella a zmiękczacz wody.

Myjki-dezynfektory basenów sanitarnych – jaka woda

Myjka-dezynfektor do basenów sanitarnych, kaczek i misek myje naczynia i dezynfekuje je termicznie – zwykle parą z wbudowanej wytwornicy lub gorącą wodą, w temperaturze powyżej 80 °C. To urządzenie, w którym kamień odkłada się szybko, a producenci rozwiązują problem na kilka sposobów. Przykłady z dokumentacji dostępnej publicznie:

UrządzenieCo mówi dokumentacja
Meiko TopLine (instrukcja obsługi, wersja 2026)woda zimna 5–25 °C i gorąca 45–70 °C (maks. zapotrzebowanie 0,31 m³/h); świeża woda musi mieć jakość mikrobiologiczną wody pitnej, także woda uzdatniona; urządzenie dozuje zatwierdzony nabłyszczacz/zmiękczacz wody (środek płynny wiążący wapń) – inny środek może dawać kamień na grzałkach i dyszach; dezynfekcja termiczna powyżej 80 °C
Steelco BP 100 H (karta produktu)wbudowana wytwornica pary 4,5 kW, standardowa temperatura dezynfekcji 91 °C; pompa dozująca odkamieniacz i automatyczny wtrysk odkamieniacza do wytwornicy pary w okresach długich przestojów

Wniosek: w myjkach-dezynfektorach ochrona przed kamieniem jest często częścią samego urządzenia (dozowanie środka chemicznego), a nie wymaga osobnego zmiękczacza. Jeśli myjki są zasilane ciepłą wodą z instalacji budynku, a ta jest zmiękczona centralnie, kamienia jest mniej i środek przeciwkamienny ma łatwiejsze zadanie. Nie zakładaj jednak, że centralny zmiękczacz zwalnia z dozowania środków zalecanych przez producenta – decyduje DTR konkretnego modelu, a odstępstwa mogą mieć znaczenie dla walidacji procesu dezynfekcji. Pamiętaj też o wymaganiu Meiko: woda uzdatniona nadal musi mieć jakość mikrobiologiczną wody pitnej, więc zmiękczacz musi być utrzymany higienicznie.

Jaką twardość ustawić w domu opieki

Gałąź instalacjiTypowa twardośćUwagi
Woda do podgrzewu c.w.u.ok. 4–8 °dH (zawór mieszający)Kompromis: mniej kamienia, mniej soli, umiarkowany przyrost sodu
Pralniabliska 0 °dHWartość uzgodnij z dostawcą chemii pralniczej
Zmywarka, kotły warzelneponiżej ok. 3 °dH lub wg DTRZmywarki z wbudowanym zmiękczaczem wymagają soli o ziarnie z instrukcji
Piec konwekcyjno-parowy, ekspreswg producentaCzęsto osobna linia z filtrem, nie woda zmiękczona do zera
Woda pitnabez zmianyNie zmiękczaj – zostaw wodę z wodociągu

Zmiękczenie 1 °dH dodaje ok. 8,2 mg sodu na litr. Przy wodzie 20 °dH zmiękczanej do 6 °dH to ok. 115 mg/l – poniżej wartości 200 mg/l z rozporządzenia MZ, ale w domu, w którym część mieszkańców ma zalecenia dietetyczne dotyczące sodu, tym bardziej nie zasilaj wodą zmiękczoną punktów wody pitnej i kuchni do gotowania. Szczegóły zestawiamy w artykule twardość resztkowa dla urządzeń.

Przykład obliczeniowy: DPS dla 120 mieszkańców

Sól [kg/rok] = 0,05 × woda zmiękczana [m³/rok] × twardość do usunięcia [°dH]

Przelicznik praktyczny (ok. 0,02 kg NaCl stechiometrycznie × nadmiar regeneracyjny 2–3); zakres w praktyce 0,04–0,06 kg.

Założenia (wartości orientacyjne – podstaw odczyty swoich wodomierzy):

OdbiornikObliczenieSól rocznie
Ciepła woda użytkowa0,05 × 3 070 × 14ok. 2 150 kg
Pralnia0,05 × 660 × 19,5ok. 645 kg
Kuchnia0,05 × 365 × 18ok. 330 kg
Razemok. 3 125 kg ≈ 3,2 palety

Jeśli pranie jest zlecane na zewnątrz, zużycie spada do ok. 2,5 tony. Przy wodzie 12 °dH całość wyniesie ok. 1,5 tony, przy 25 °dH – ok. 4,1 tony. Miesięcznie w wariancie podstawowym schodzi ok. 260 kg, czyli ok. 14–15 worków po 18 kg.

Zakup soli przez jednostkę publiczną

DPS prowadzony przez powiat lub gminę to jednostka sektora finansów publicznych. Przy zużyciu rzędu 3 ton rocznie wartość zakupu soli jest wielokrotnie niższa niż próg stosowania Prawa zamówień publicznych (od 1 stycznia 2026 r. – 170 000 zł netto dla zamówień klasycznych). Pamiętaj jednak, że wartość szacuje się dla wszystkich podobnych dostaw w ciągu 12 miesięcy – jeśli powiat kupuje sól wspólnie dla kilku jednostek (DPS, szkoły, szpital), liczy się suma. Poniżej progu obowiązuje wewnętrzny regulamin zamówień jednostki, zwykle z rozeznaniem cenowym. Jak opisać przedmiot zamówienia (CPV, parametry z PN-EN 973, opakowanie), wyjaśniamy w artykule przetarg na sól tabletkowaną – opis zamówienia.

Organizacja zapasu i kontroli w domu opieki

CzęstotliwośćCzynność
CodziennieTemperatura c.w.u. na wyjściu z podgrzewacza (≥ 60 °C) i na powrocie cyrkulacji; komunikaty myjek-dezynfektorów (poziom środków chemicznych)
Co tydzieńPoziom soli, twardość za zmiękczaczem i za zaworem mieszającym, odczyt wodomierza
Co miesiącTemperatura w najdalszych punktach pionów (≥ 55 °C), płukanie rzadko używanych punktów (pokoje niezamieszkane), kontrola mostka solnego
Wg oceny ryzyka i sanepiduBadania c.w.u. na Legionellę
Co rokSerwis zmiękczacza z dezynfekcją złoża i zbiornika solanki, przegląd myjek-dezynfektorów i pralni, analiza wody

Metodę porównywania zużycia soli z odczytami wodomierza opisujemy w artykule kontrola pracy zmiękczacza w firmie.

Typowe błędy w DPS i domach opieki

Lista kontrolna dla dyrektora lub kierownika działu gospodarczego

  • Wiem, czy budynek jest obiektem priorytetowym i jaka wartość parametryczna Legionelli go dotyczy.
  • Temperatura c.w.u. wynosi co najmniej 60 °C na wyjściu z podgrzewacza i 55 °C w punktach czerpalnych, a zawory termostatyczne chronią przed poparzeniem.
  • Zmiękczana jest woda do c.w.u., pralni i kuchni; woda pitna zostaje bez zmian.
  • Myjki-dezynfektory, piec konwekcyjno-parowy i ekspres mają wodę i środki zgodne z DTR.
  • Zmiękczacz jest serwisowany i dezynfekowany co najmniej raz w roku.
  • Prowadzę dziennik temperatur, twardości i zużycia soli.
  • Mam zapas soli na 2–3 miesiące i osobę odpowiedzialną z zastępstwem.
  • Znam roczną wartość zakupu soli i wiem, jaki tryb zakupu obowiązuje jednostkę.

Najczęstsze pytania

Jaka temperatura ciepłej wody w domu pomocy społecznej?

Rozporządzenie MZ z 2026 r. zaleca co najmniej 60 °C na wypływie z podgrzewacza i co najmniej 55 °C w punktach czerpalnych. Przed poparzeniem chronią zawory termostatyczne, które ograniczają temperaturę przy umywalkach i prysznicach.

Czy DPS musi badać wodę na Legionellę?

Zależy to od statusu budynku w ustawie o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i od oceny ryzyka. Status najlepiej potwierdzić we właściwej stacji sanitarno-epidemiologicznej; regularne badania c.w.u. są dobrą praktyką w każdym obiekcie całodobowego pobytu.

Czy zmiękczona woda jest bezpieczna dla mieszkańców domu opieki?

Do mycia i kąpieli tak. Do picia i gotowania lepiej zostawić wodę wodociągową, bo zmiękczanie zwiększa zawartość sodu, a część mieszkańców może mieć zalecenia dietetyczne dotyczące soli.

Czy DPS może kupić sól bez przetargu?

Przy typowym zużyciu kilku ton rocznie wartość zakupu jest znacznie poniżej progu 170 000 zł netto, od którego stosuje się Prawo zamówień publicznych. Obowiązuje wtedy wewnętrzny regulamin zamówień jednostki, zwykle z rozeznaniem cenowym.

Czy myjka-dezynfektor basenów potrzebuje zmiękczacza?

Zależy od modelu. Wiele myjek ma własne dozowanie środka przeciwkamiennego lub odkamieniacza, a wymagania co do wody podaje DTR. Centralne zmiękczanie ciepłej wody może pomóc, ale nie zastępuje środków zalecanych przez producenta.

Źródła: Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 22 maja 2026 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz.U. 2026 poz. 748); PSSE w Pajęcznie – obowiązki właścicieli i zarządców obiektów priorytetowych; Meiko TopLine – instrukcja obsługi (PL); Steelco BP 100 H – karta produktu (PL).